การตีความของศาลรัฐธรรมนูญไทยเกี่ยวกับการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารและการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ภายใต้เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญที่ต้องการให้เป็นกลไกในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐและคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ศาลรัฐธรรมนูญจึงเป็นองค์กรตุลาการที่มีบทบาทในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนจากการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารโดยเฉพาะภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ บทความนี้จึงเป็นการศึกษาวิเคราะห์เชิงเอกสารที่มุ่งหมายจะศึกษาคำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ เพื่อวิเคราะห์ให้เห็นถึงการตีความของศาลรัฐธรรมนูญไทยที่เกี่ยวกับการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารและการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ
จากการสืบค้นและวิเคราะห์คำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะอยู่ในรูปแบบของคำวินิจฉัยหรือคำสั่ง ปรากฏว่าในการตีความของศาลรัฐธรรมนูญเกี่ยวกับสถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ การใช้อำนาจของฝ่ายบริหาร และสิทธิและเสรีภาพของประชาชนภายใต้สถานการณ์ดังกล่าว สะท้อนให้เห็นถึงแนวการตีความอยู่ 2 ลักษณะ คือ แบบ “duty-based approach” หรือเป็นการที่ศาลรัฐธรรมนูญให้ความสำคัญกับการใช้อำนาจพิเศษของฝ่ายบริหารตามกฎหมายในสถานการณ์ฉุกเฉิน และแบบ “rights-based approach” หรือเป็นการตีความที่ศาลรัฐธรรมนูญให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชนภายใต้สถานการณ์ดังกล่าวเป็นสำคัญ นอกจากนี้ การตีความของศาลรัฐธรรมนูญยังสะท้อนให้เห็นถึงข้อจำกัดทางกฎหมายเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ที่ทำให้ศาลรัฐธรรมนูญไม่อาจทำหน้าที่คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพให้แก่ประชาชนจากการใช้อำนาจของรัฐภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วย
ดังนั้น เพื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญสามารถปฏิบัติหน้าที่ในฐานะ “ที่พึ่งสุดท้าย” ในการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพให้แก่ประชาชนในทุกสถานการณ์ได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพสมกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ ผู้เขียนจึงเห็นว่า แม้จะมีข้อจำกัดทางกฎหมายเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ แต่กระนั้นศาลรัฐธรรมนูญ บนพื้นฐานมุมมองเชิงอัตวิสัยของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่เป็นองค์คณะ ก็อาจยึดแนวการตีความแบบที่ให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชน รวมทั้งอาจมีการแก้ไขปรับปรุงหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขอันเป็นข้อจำกัดทางกฎหมาย เพื่อให้สามารถพิจารณาวินิจฉัยไปในทิศทางที่คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพให้แก่ประชาชนได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องพิจารณาวินิจฉัยกรณีที่บทบัญญัติแห่งกฎหมายหรือการกระทำภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะมีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนอย่างมีนัยสำคัญ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารฯ ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กนิษฐา เชี่ยววิทย์. (2533). การควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายที่ตราขึ้นโดยองค์กรนิติบัญญัติโดยองค์กรตุลาการ. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
คณะกรรมการประชาสัมพันธ์ สภาร่างรัฐธรรมนูญ. (2540). กรอบเบื้องต้น ร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน เอกสารพื้นฐานประกอบกระบวนการรับฟังความคิดเห็น เพื่อการมีส่วนร่วมกำหนดรัฐธรรมนูญโดยประชาชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
คณะกรรมาธิการวิสามัญบันทึกเจตนารมณ์ จดหมายเหตุ และตรวจรายงานการประชุม สภาร่างรัฐธรรมนูญ. (2550). เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
ทรงศักดิ์ รักศักดิ์สกุล. (2549). การควบคุมฝ่ายปกครองในสถานการณ์ฉุกเฉิน. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
ธงชัย วินิจจะกูล. (2566). ปาฐกถาพิเศษ การปกครองด้วยสภาวะยกเว้นทางกฎหมาย (Rule by Legal Exceptions: RbLE). กรุงเทพฯ: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
นภนันทน์ จันทราชโลธร. (2565). การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญโดยศาลรัฐธรรมนูญ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
นันทวัฒน์ บรมานันท์. (2549). กระบวนการกลั่นกรองคดีที่จะเข้าสู่การพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 264 พิมพ์ครั้งที่ 2. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: มิสเตอร์ก๊อปปี้.
บรรเจิด สิงคะเนติ. (2563). ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: วิญญูชน.
บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. (2544). เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.
ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2549). บทวิเคราะห์ พ.ร.ก. การบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ.2548. สืบค้นเมื่อ 31 ตุลาคม 2568 จาก http://public-law.net/publaw/view.aspx?id=886.
ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2553). “สภาวะยกเว้น” ในความคิดของ Giorgio Agamben.วารสารฟ้าเดียวกัน, 8(1), 84 - 91.
พิเชษฐ ถูกจิตร. (2555). การควบคุมความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครองตามพระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง, เชียงราย.
พีระชัย ชวรัตน์โชติวงศ์. (2558). การคุ้มครองสิทธิมนุษยชนภายใต้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน. (งานนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา, ชลบุรี.
มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. (2563). อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญในการวินิจฉัยความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการกระทำตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 213 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.
มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. (2567). ข้อยกเว้นเรื่องการกระทำที่ไม่อยู่ในอำนาจพิจารณาวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 และตามคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญ. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.
วรวิทย์ กังศศิเทียม. (2566). ศาลรัฐธรรมนูญไทย ใน สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. ศาลรัฐธรรมนูญในรัฐเสรีประชาธิปไตยในศตวรรษที่ 21 (467 – 507). กรุงเทพฯ: แอคทีฟ พรินท์.
วสันต์ ชมภูศรี. (2559). การบังคับใช้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 กับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน. (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ศิโรตม์ คล้ามไพบูลย์. (2548). ความคิดทางการเมืองของคาร์ล ชมิทท์ ความเป็นการเมือง สภาวะสมัยใหม่ และเสรี ประชาธิปไตย. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สมยศ จันทรสมบัติ. (2559). ระบบกฎหมายพิเศษว่าด้วยสถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะในประเทศไทยกับหลักความเป็นนิติรัฐ. (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต). สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สมยศ จันทรสมบัติ. (2560). ระบบกฎหมายพิเศษว่าด้วยสถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ ในประเทศไทยกับหลักความเป็นนิติรัฐ. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 10 (1), 167 - 194.
สราวุธ ทับทอง. (2557). รัฐไทยกับการใช้อำนาจในสถานการณ์ฉุกเฉิน: ศึกษากรณีการประกาศใช้พระราชกําหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ในช่วง พ.ศ. 2552 – 2553. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2562). ความมุ่งหมายและคำอธิบายประกอบรายมาตราของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. กรุงเทพฯ: สำนักการพิมพ์สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2548). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: พี.เพรส.
สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2557). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพฯ: พี.เพรส.
สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2567). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (ฉบับแก้ไขปรับปรุง) พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.
อภิวัฒน์ สุดสาว. (2552). อำนาจนิติบัญญัติของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกำหนด. จุลนิติ. ก.ค. – ส.ค. 52, 1 – 11.
อมร จันทรสมบูรณ์ และคณะ. (2546). นิติรัฐกับอำนาจในการตราพระราชกำหนด. กรุงเทพฯ: วิญญูชน.
ภาษาอังกฤษ
Alan Greene. (2020). Emergency Powers in A Time of Pandemic. Bristol: Bristol University Press.
American Association for the International Commission of Jurists. (1985). The Siracusa Principles on the Limitation and Derogation Provisions in the International Covenant on Civil and Political Rights. Retrieved from https://www.icj.org/wp-content/uploads/1984/07/Siracusa-principles-ICCPR-legal-submission-1985-eng.pdf
Andrew Harding. (2017). The Fundamentals of Constitutional Courts’ International IDEA Constitution Brief. Retrieved from https://www.idea.int/publications/catalogue/fundamentals-constitutional-courts.
Björn Dressel. (2012). Thailand Judicialization of Politics or Politicization of the Judiciary?. In Björn Dressel (Ed.), The Judicialization of Politics in Asia (79-97). London: Routledge.
Clinton L. Rossiter. (1948). Constitutional Dictatorship: Crisis Government in Modern Democracy. Princeton: Princeton University Press.
Ergun Özbudun and Mehmet Turhan. (1995). Emergency Powers-Science and technique of democracy No. 12. Retrieved from https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/CDL-STD(1995)012-e.
International Commission of Jurists. (2005). More Power, Less Accountability: Thailand’s New Emergency Decree. Retrieved from https://www.icj.org/resource/more-power-less-accountability/.
Mark Neocleous. (2007). From Martial Law to the War on Terror. New Criminal Law Review, 10 (4), 489 - 513.
Nicos Alivizatos et al. (2020). Respect for Democracy, Human Rights and the Rule of Law During States of Emergency : Reflections. Retrieved from https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)014-e.
Rafael Valim. (2018). State of exception: the legal form of neoliberalism. Zeitschrift Für Politikwissenschaft, 28(4), 409 - 421.
Tom Ginsburg and Zachary Elkins. (2009). Ancillary Powers of the Constitutional Courts. Texas Law Review, 87(7), 1431 - 1461.
UN CCPR. (2001). General comment no. 29, States of emergency (article 4): International Covenant on Civil and Political Rights. (UN Doc CCPR/C/21/Rev.1/Add.11). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/451555?v=pdf.
