การตีความของศาลรัฐธรรมนูญไทยเกี่ยวกับการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารและการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ

Nitikon Jirathitikankit

Authors

Nitikon Jirathitikankit Foreign Constitution Division, Office of the Constitutional Court

Keywords:

Interpretations of the Constitutional Court, Public Emergency Situations, the Exercise of Executive’s Authority, Protection of People’s Rights and Liberties

Abstract

As judicial organization established under the spirit of the Constitution that intended to be mechanism for overseeing the exercise of state’s authority and protecting rights and liberties, the Constitutional Court thus performed the role in safeguarding people’s rights and liberties from the exercise of executive’s authority under public emergency situations based on duties and powers provided in the Constitution. This article, based on documentary analysis, aimed at examining judgments of the Constitutional Court regarding the protection of rights and liberties under public emergency situations in order to analyze the interpretations of the Thai Constitutional Court regarding types of emergency situation, the exercise of the Executive’s authority and rights and liberties of people under public emergency situations.

After searching for the related judgments of the Constitutional Court, whether it was a ruling or an order, it was found that the interpretations of the Constitutional Court regarding types of emergency situation, the exercise of the Executive’s authority and rights and liberties of people under public emergency situations illustrated two approaches of interpretation namely ‘duty-based approach’ which the Constitutional Court emphasized the utilization of special power based on law of public emergency by the Executive and ‘right-based approach’ which human rights was received more important by the Constitutional Court than the former one. Additionally, the analyzed interpretations also illustrated legal limitations regarding the rules, procedures, and conditions of Constitutional Court’s procedures that caused an ineffectiveness of the protection of right and liberties of people from the exercise of State’s power under emergency situations by the Constitutional Court.

In order to perform the role as ‘the last resort’ in protecting rights and liberties in any circumstances in accordance with the spirit of the Constitution, the Constitutional Court, based on subjective aspect of individual Justice consisted in a panel, should adopt ‘right-based interpretation approach’ even there were some legal limitations regarding the rules, procedures, and conditions of the Constitutional Court’s procedures. Moreover, such legal limitations would be revised in order to provide feasible way for the Constitutional Court to protect people’s rights and liberties once the Court had to consider the case of constitutional review of any law or act under emergency situation that drastically violated rights and liberties.

References

ภาษาไทย

กนิษฐา เชี่ยววิทย์. (2533). การควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายที่ตราขึ้นโดยองค์กรนิติบัญญัติโดยองค์กรตุลาการ. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.

คณะกรรมการประชาสัมพันธ์ สภาร่างรัฐธรรมนูญ. (2540). กรอบเบื้องต้น ร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน เอกสารพื้นฐานประกอบกระบวนการรับฟังความคิดเห็น เพื่อการมีส่วนร่วมกำหนดรัฐธรรมนูญโดยประชาชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

คณะกรรมาธิการวิสามัญบันทึกเจตนารมณ์ จดหมายเหตุ และตรวจรายงานการประชุม สภาร่างรัฐธรรมนูญ. (2550). เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

ทรงศักดิ์ รักศักดิ์สกุล. (2549). การควบคุมฝ่ายปกครองในสถานการณ์ฉุกเฉิน. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2566). ปาฐกถาพิเศษ การปกครองด้วยสภาวะยกเว้นทางกฎหมาย (Rule by Legal Exceptions: RbLE). กรุงเทพฯ: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

นภนันทน์ จันทราชโลธร. (2565). การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญโดยศาลรัฐธรรมนูญ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.

นันทวัฒน์ บรมานันท์. (2549). กระบวนการกลั่นกรองคดีที่จะเข้าสู่การพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 264 พิมพ์ครั้งที่ 2. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: มิสเตอร์ก๊อปปี้.

บรรเจิด สิงคะเนติ. (2563). ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: วิญญูชน.

บวรศักดิ์ อุวรรณโณ. (2544). เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ. กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.

ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2549). บทวิเคราะห์ พ.ร.ก. การบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ.2548. สืบค้นเมื่อ 31 ตุลาคม 2568 จาก http://public-law.net/publaw/view.aspx?id=886.

ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2553). “สภาวะยกเว้น” ในความคิดของ Giorgio Agamben.วารสารฟ้าเดียวกัน, 8(1), 84 - 91.

พิเชษฐ ถูกจิตร. (2555). การควบคุมความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครองตามพระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง, เชียงราย.

พีระชัย ชวรัตน์โชติวงศ์. (2558). การคุ้มครองสิทธิมนุษยชนภายใต้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน. (งานนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา, ชลบุรี.

มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. (2563). อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญในการวินิจฉัยความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการกระทำตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 213 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.

มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. (2567). ข้อยกเว้นเรื่องการกระทำที่ไม่อยู่ในอำนาจพิจารณาวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 และตามคำวินิจฉัยและคำสั่งของศาลรัฐธรรมนูญ. (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ). กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.

วรวิทย์ กังศศิเทียม. (2566). ศาลรัฐธรรมนูญไทย ใน สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. ศาลรัฐธรรมนูญในรัฐเสรีประชาธิปไตยในศตวรรษที่ 21 (467 – 507). กรุงเทพฯ: แอคทีฟ พรินท์.

วสันต์ ชมภูศรี. (2559). การบังคับใช้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 กับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน. (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ศิโรตม์ คล้ามไพบูลย์. (2548). ความคิดทางการเมืองของคาร์ล ชมิทท์ ความเป็นการเมือง สภาวะสมัยใหม่ และเสรี ประชาธิปไตย. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.

สมยศ จันทรสมบัติ. (2559). ระบบกฎหมายพิเศษว่าด้วยสถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะในประเทศไทยกับหลักความเป็นนิติรัฐ. (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต). สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์, กรุงเทพฯ.

สมยศ จันทรสมบัติ. (2560). ระบบกฎหมายพิเศษว่าด้วยสถานการณ์ฉุกเฉินสาธารณะ ในประเทศไทยกับหลักความเป็นนิติรัฐ. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 10 (1), 167 - 194.

สราวุธ ทับทอง. (2557). รัฐไทยกับการใช้อำนาจในสถานการณ์ฉุกเฉิน: ศึกษากรณีการประกาศใช้พระราชกําหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ในช่วง พ.ศ. 2552 – 2553. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2562). ความมุ่งหมายและคำอธิบายประกอบรายมาตราของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. กรุงเทพฯ: สำนักการพิมพ์สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2548). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: พี.เพรส.

สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2557). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพฯ: พี.เพรส.

สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ. (2567). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (ฉบับแก้ไขปรับปรุง) พิมพ์ครั้งที่ 9. กรุงเทพฯ: แอคทีฟพริ้นท์.

อภิวัฒน์ สุดสาว. (2552). อำนาจนิติบัญญัติของฝ่ายบริหารในการตราพระราชกำหนด. จุลนิติ. ก.ค. – ส.ค. 52, 1 – 11.

อมร จันทรสมบูรณ์ และคณะ. (2546). นิติรัฐกับอำนาจในการตราพระราชกำหนด. กรุงเทพฯ: วิญญูชน.

ภาษาอังกฤษ

Alan Greene. (2020). Emergency Powers in A Time of Pandemic. Bristol: Bristol University Press.

American Association for the International Commission of Jurists. (1985). The Siracusa Principles on the Limitation and Derogation Provisions in the International Covenant on Civil and Political Rights. Retrieved from https://www.icj.org/wp-content/uploads/1984/07/Siracusa-principles-ICCPR-legal-submission-1985-eng.pdf

Andrew Harding. (2017). The Fundamentals of Constitutional Courts’ International IDEA Constitution Brief. Retrieved from https://www.idea.int/publications/catalogue/fundamentals-constitutional-courts.

Björn Dressel. (2012). Thailand Judicialization of Politics or Politicization of the Judiciary?. In Björn Dressel (Ed.), The Judicialization of Politics in Asia (79-97). London: Routledge.

Clinton L. Rossiter. (1948). Constitutional Dictatorship: Crisis Government in Modern Democracy. Princeton: Princeton University Press.

Ergun Özbudun and Mehmet Turhan. (1995). Emergency Powers-Science and technique of democracy No. 12. Retrieved from https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/CDL-STD(1995)012-e.

International Commission of Jurists. (2005). More Power, Less Accountability: Thailand’s New Emergency Decree. Retrieved from https://www.icj.org/resource/more-power-less-accountability/.

Mark Neocleous. (2007). From Martial Law to the War on Terror. New Criminal Law Review, 10 (4), 489 - 513.

Nicos Alivizatos et al. (2020). Respect for Democracy, Human Rights and the Rule of Law During States of Emergency : Reflections. Retrieved from https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)014-e.

Rafael Valim. (2018). State of exception: the legal form of neoliberalism. Zeitschrift Für Politikwissenschaft, 28(4), 409 - 421.

Tom Ginsburg and Zachary Elkins. (2009). Ancillary Powers of the Constitutional Courts. Texas Law Review, 87(7), 1431 - 1461.

UN CCPR. (2001). General comment no. 29, States of emergency (article 4): International Covenant on Civil and Political Rights. (UN Doc CCPR/C/21/Rev.1/Add.11). Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/451555?v=pdf.