แรงงานข้ามชาติกับกระบวนการทำให้เป็นอาชญากรรม : การวิเคราะห์รูปแบบคดีและมิติเชิงพื้นที่ในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งอธิบายว่าแรงงานข้ามชาติถูกทำให้กลายเป็นอาชญากรรมผ่านกลไกการกำกับดูแลของรัฐในระดับพื้นที่ที่มีแรงงานข้ามชาติหนาแน่นของประเทศไทย โดยวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิจากกฎหมาย เอกสารเชิงนโยบาย งานวิจัย และสถิติผู้ต้องขังแรงงานข้ามชาติใน 5 จังหวัด ได้แก่ สมุทรสาคร สมุทรปราการ สมุทรสงคราม ราชบุรี และนครปฐม พบว่า ผู้ต้องขังแรงงานข้ามชาติรวม 853 คน เป็นแรงงานเมียนมาเป็นสัดส่วนหลัก 675 คน (ร้อยละ 79.10) โดยจังหวัดราชบุรีมีอัตราสูงถึงร้อยละ 91.20 ต่อแรงงาน 10,000 คน ซึ่งรัฐทำให้แรงงานข้ามชาติเข้าสู่สถานะอาชญากรรมผ่านกลไกสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ การใช้กฎหมายและบทลงโทษในการกำกับสถานะและการทำงาน การบังคับใช้กฎหมายในระดับพื้นที่ผ่านการตรวจสอบ จับกุม คุมขัง และส่งกลับ และวาทกรรมความมั่นคงที่ทำให้แรงงานข้ามชาติถูกมองในฐานะกลุ่มเสี่ยงหรือคนนอกมากกว่าผู้มีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ ด้านโครงสร้างคดีมี 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ คดีชีวิตและร่างกาย คดีเกี่ยวกับเอกสาร และคดียาเสพติด ตามลำดับ ทั้งนี้ ความแตกต่างของประเภทคดีระหว่างจังหวัดสะท้อนว่า การเข้าสู่กระบวนการอาญาของแรงงานข้ามชาติมิได้ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมของแรงงานเพียงอย่างเดียว หากสัมพันธ์กับระบอบเอกสาร ดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่ และรูปแบบการกำกับควบคุมในระดับพื้นที่ โดยคดีทางเอกสารมีสัดส่วนสูงในจังหวัดสมุทรสาครและนครปฐม สะท้อนบทบาทของระบอบเอกสารและรูปแบบการบังคับใช้กฎหมายที่แตกต่างกันระหว่างจังหวัด บทความนี้จึงเสนอว่า การออกแบบนโยบายควรลดการผลักปัญหาสถานะและเอกสารเข้าสู่กระบวนการอาญา พร้อมยกระดับธรรมาภิบาลของการบังคับใช้กฎหมายผ่านมาตรฐานการใช้ดุลยพินิจที่เป็นธรรม ตลอดจนออกแบบระบบการขึ้นทะเบียนและการคงอยู่ในระบบที่เข้าถึงได้ ลดต้นทุนการเข้าสู่ระบบและแรงจูงใจให้หลุดออกนอกระบบ เพื่อให้การบริหารจัดการแรงงานข้ามชาติสร้างความเป็นระเบียบอย่างยั่งยืนบนความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ ความมั่นคง และหลักสิทธิของแรงงานข้ามชาติ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารฯ ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กฤติยา คันธโชติ, ปุณยภา วุฒิสินอักษรา และพลอยพรรษา มาตรา. (2568). การต่อรองกับความเป็นอื่นของแรงงานข้ามชาติเมียนมาในกรุงเทพมหานคร. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 37(2), 221–254.
คชตรัย เจริญสุข และชารินทร์ เกษร. (2568ก). การประเมินผลนโยบายเปิดรับแรงงานข้ามชาติของรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน : ตัวแบบ กระบวนการ และการนำนโยบายไปปฏิบัติในจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา, 7(3), 126–148.
คชตรัย เจริญสุข และชารินทร์ เกษร. (2568ข). กระบวนทัศน์นโยบายความมั่นคงแห่งชาติไทย: การเปลี่ยนแปลงและทิศทางในศตวรรษที่ 21. วารสารการจัดการภาครัฐและภาคเอกชน, 32(2), 41–64.
คณะรัฐมนตรี. (2568). คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี: นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีแถลงต่อรัฐสภา วันจันทร์ที่ 29 กันยายน 2568. กรุงเทพฯ: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
จิราภรณ์ ไพรเถื่อน และบุศรินทร์ เลิศชวลิตสกุล. (2566). การเข้าถึงสวัสดิการทางสังคมของแรงงานข้ามชาติชาวเมียนมาที่ถูกกฎหมายภายใต้สภาวะ “ความเป็นอื่น” ที่คงอยู่ในช่วงการระบาดของโควิด-19. วารสารพัฒนศาสตร์, 6(2), 23–42.
ทรงชัย ทองปาน. (2567). องค์ความรู้ว่าด้วยแรงงานข้ามชาติในประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). ปทุมธานี : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
บูชิตา สังข์แก้ว. (2564). หลักนิติธรรมกับการคุ้มครองสิทธิของประชาชนผู้รับผลกระทบจากนโยบายรัฐ. วารสารผู้ตรวจการแผ่นดิน, 14(1), 87–123.
ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี. (2566). อัตลักษณ์เอกสาร: วงศาวิทยาการควบคุมประชากรของรัฐไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). เชียงใหม่ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560. ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 134 ตอนที่ 65 ก, 22 มิถุนายน 2560.
ไพรินทร์ มากเจริญ. (2566). การเมืองเรื่องธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการแรงงานข้ามชาติ: การคุ้มครองทางสังคมในกิจการประมงทะเล. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(6), 226–237.
เรือนจำกลางจังหวัดนครปฐม. (2568). สถิติจำนวนนักโทษแรงงานต่างด้าวในเรือนจำกลางจังหวัดนครปฐม. นครปฐม : เรือนจำกลางจังหวัดนครปฐม.
เรือนจำกลางจังหวัดราชบุรี. (2568). สถิติจำนวนนักโทษแรงงานต่างด้าวในเรือนจำกลางจังหวัดราชบุรี. ราชบุรี : เรือนจำกลางจังหวัดราชบุรี.
เรือนจำกลางจังหวัดสมุทรปราการ. (2568). สถิติจำนวนนักโทษแรงงานต่างด้าวในเรือนจำกลางจังหวัดสมุทรปราการ. สมุทรปราการ : เรือนจำกลางจังหวัดสมุทรปราการ.
เรือนจำจังหวัดสมุทรสงคราม. (2568). สถิติจำนวนนักโทษแรงงานต่างด้าวในเรือนจำจังหวัดสมุทรสงคราม. สมุทรสงคราม : เรือนจำจังหวัดสมุทรสงคราม.
เรือนจำจังหวัดสมุทรสาคร. (2568). สถิติจำนวนนักโทษแรงงานต่างด้าวในเรือนจำจังหวัดสมุทรสาคร. สมุทรสาคร : เรือนจำกลางจังหวัดสมุทรสาคร.
ศรัญญา แก้วบุญเรือง. (2561). การปฏิบัติงานด้านการตรวจสอบปราบปรามแรงงานต่างด้าว : กรณีศึกษาสำนักงานจัดหางานจังหวัดชลบุรี. (การศึกษาค้นคว้าอิสระ หลักสูตรรัฐศาสตรมหาบัณฑิต, คณะรัฐศาสตร์, มหาวิทยาลัยรามคำแหง) [ไม่ได้ตีพิมพ์].
สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว. (2568). สถิติจำนวนคนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตทำงานคงเหลือทั่วราชอาณาจักร เดือนกันยายน 2568. กรุงเทพฯ : สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว.
อภิชญา ปานพรม. (2563). ปัญหาในการส่งกลับผู้ต้องกักภายใต้การควบคุมของสถานกักตัวคนต่างด้าว กองกำกับการ 3 กองบังคับการสืบสวนสอบสวน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สารนิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์, คณะรัฐศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย) [ไม่ได้ตีพิมพ์].
แอนเดอร์สัน, เบน. (2560). ชุมชนจินตกรรม : บทสะท้อนว่าด้วยกำเนิดและการแพร่ขยายของชาตินิยม (ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, บก.แปล; พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
ภาษาอังกฤษ
Aas, K. F., & Bosworth, M. (2013). The borders of punishment: Migration, citizenship, and social exclusion. Oxford, United Kingdom : Oxford University Press.
AICHR. (2023). Migration management for the most vulnerable groups within ASEAN. Jakarta, Indonesia: ASEAN Intergovernmental Commission on Human Rights.
ASEAN Secretariat. (2023). ASEAN Declaration on the Protection of Migrant Workers and Family Members in Crisis Situations and its Guidelines. Jakarta, Indonesia: ASEAN Secretariat.
Asis, R. P., & Maningat, C. L. (2024). The “ASEAN Way” in migration governance. In H. Crawley & J. K. Teye (Eds.), The Palgrave handbook of South–South migration and inequality (pp. 679–698). Palgrave Macmillan.
Atak, I., Simeon, J. C., Bradley, M., & Milner, J. (2018). The criminalization of migration: Context and consequences. Montreal & Kingston: McGill-Queen’s University Press.
Balzacq, T. (2005). The three faces of securitization: Political agency, audience and context. European Journal of International Relations, 11(2), 171–201.
Barber, S., & Sciortino, R. (2024). Thailand migration report 2024. Bangkok, Thailand : Thammada Press Co., Ltd.
Barker, V. (2020). The criminalization of migration. In G. Shaffer & E. Aaronson (Eds.), Transnational legal ordering of criminal justice (pp. 154–175). Cambridge, England: Cambridge University Press.
Borrelli, L. M., Johannesson, L., & Lindberg, A. (2025). Predictable patterns of unpredictability: A literature review of discretion in migration control. Political Research Exchange, 7(1), 1–25.
Bosworth, M. (2017). Punishment, exclusion and the transformation of justice. Social & Legal Studies, 28(1), 1–20.
Bosworth, M., & Guild, M. (2008). Governing through migration control: Security and citizenship in Britain. The British Journal of Criminology, 48(6), 703–719.
Bosworth, M., & Turnbull, S. (2015). Immigration detention, punishment and the criminalization of migration. In S. Pickering & J. Ham (Eds.), The Routledge Handbook on Crime and International Migration (pp. 91–106). Abingdon, UK : Taylor & Franics.
Brouwer, J., van der Woude, M., & van der Leun, J. (2018). Framing migration and the process of crimmigration: A systematic analysis of the media representation of unauthorized immigrants in the Netherlands. European Journal of Criminology, 14(1), 100–119.
Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (1997). Security: A new framework for analysis. Boulder, CO : Lynne Rienner Publishers.
Buzan, B., Wæver, O., & De Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers.
Bylander, M., & Reid, G. (2017). Criminalizing irregular migrant labor : Thailand’s crackdown in context. Retrieved January 10, 2026. from https://www.migrationpolicy.org/article/criminalizing-irregular-migrant-labor-thailands-crackdown-context?utm_source
Chacon, J. M. (2012). Overcriminalizing immigration. Journal of Criminal Law and Criminology, 102(3), 613–652.
Chacon, J. M. (2017). Criminalizing immigration. In E. Luna (Ed.), Reforming criminal justice: Introduction and criminalization (Vol. 1, pp. 209–232). Phoenix, AZ: Arizona State University.
Darling, J. (2022). The politics of discretion: Authority and influence in asylum dispersal. Political Geography, 94, 1-10.
De Genova, P.N. (2002). Migrant “Illegality” and deportability in everyday life. Annual Review of Anthropology, 31, 419-447.
Dreyer, J., & Holm, M. (2025). Transformative securitization: Rethinking the Copenhagen School in light of COVID-19, climate change, and the war in Ukraine. Cooperation and Conflict, 60(4), 1028-1053.
Eagly, I. V. (2010). Prosecuting immigration. Northwestern University Law Review, 104(4), 1281–1360.
FIDH. (2024). Out of Sight: Human Rights Violations in Thailand’s Immigration Detention Centers. Paris : International Federation for Human Rights.
García Hernandez, C. C. (2015). The life of crimmigration law. Denver University Law Review, 92(4), 697–699.
Garcia Hernandez, C. C. (2017). Deconstructing crimmigration. UC Davis Law Review, 52(1), 197–253.
Global Detention Project. (2024). Thailand: “Champion country” or abusive detainer of migrant children and asylum seekers? Retrieved January 5, 2026. from https://www.globaldetentionproject.org/thailand-champion-country-or-abusive-detainer-of-migrant-children-and-asylum-seekers
Halilovic, A. (2024). Executive migration governance and law-making in the European Union: Towards a State of Exception. European Papers, 9(2), 513-527
Huysmans, J. (2000). The European Union and the securitization of migration. Journal of Common Market Studies, 38(5), 751–777.
Kaur, A. (2010). Labour migration trends and policy challenges in Southeast Asia. Policy and Society, 29(4), 385–397.
Kneebone, S. (2010). The governance of labor migration in Southeast Asia. Global Governance, 16(3), 383–396.
Koulish, R., & Calvo, E. (2025). Detaining immigrants, scoring criminals: How scoring algorithms transformed anti-immigrant sentiments into policy. Cham, Switzerland: Springer.
Kularathne, M. (2025). Shaping the disposition of street-level bureaucrats in the implementation of social welfare policy. Journal of Social Sciences and Humanities Review, 9(4), 172–193.
Lipsky, M. (2010). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public service (30th anniversary expanded ed.). New York, NY: Russell Sage Foundation.
Majcher, I. (2013). “Crimmigration” in the European Union through the lens of immigration detention (Global Detention Project Working Paper No. 6). Geneva, Switzerland: Global Detention Project, The Graduate Institute of International and Development Studies.
Matic Bockovic, M. (2024). Criminalization of immigration in the EU and protection of procedural rights. Nauka, bezbednost, policija, 29(1), 20–33.
Olteanu, M. (2024). The Copenhagen School’s widening security theory in relation to cybersecurity: Applicability and implications. Security and Defence Quarterly, 48(4). 40-58.
PICUM. (2024). Between administrative and criminal law: An overview of criminalisation of migration across the EU. Brussels, Belgium: Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants.
Reuters. (2025). Thailand turning to Sri Lankan workers to cope with Cambodian exodus, official says. Retrieved January 8, 2026. From https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-turning-sri-lankan-workers-cope-with-cambodian-exodus-official-says-2025-08-19
Rosina, M. (2024). Criminalising migration : The vicious cycle of insecurity and irregularity. Social Sciences, 13(10), 1–19.
Ryo, E., Chacón, J. M., & Menjívar, C. (2025). Criminalization of immigration. RSF : The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences, 11(3), 282–343.
Stumpf, J. (2006). The crimmigration crisis: Immigrants, crime, and sovereign power. American University Law Review, 56(2), 367–419.
Stumpf, J. P. (2023). Crimmigration and the legitimacy of immigration law. Arizona Law Review, 65, 113–159.
United Nations. (2018). Toward safe, orderly and regular migration in Asia-Pacific Region. Challengers and opportunities. Bangkok : United Nations.
Van Houtum, H., & Pijpers, R. (2007). The European Union as a gated community: The two-faced border and immigration regime of the EU. Antipode, 39(2), 291–309.
Wæver, O. (1995). Securitization and desecuritization. In R. D. Lipschutz (Ed.), On security (pp. 46–87). New York : Columbia University Press.
Wrobel, W. (2024). Criminalisation of immigration law. Studia Iuridica, 100, 300–320.
Zedner, L. (2013). Is the criminal law only for citizens? A problem at the borders of punishment. In K. F. Aas & M. Bosworth (Eds.), The borders of punishment: Migration, citizenship, and social exclusion (pp. 40–57). Oxford, United Kingdom : Oxford University Press.
