รูปแบบการบริหารรัฐอัจฉริยะ (IPA Model) สำหรับประเทศไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และองค์ความรู้เกี่ยวกับการบริหารรัฐดิจิทัล รัฐบาลอัจฉริยะ และการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในภาครัฐ 2) วิเคราะห์องค์ประกอบและปัจจัยสำคัญของการบริหารรัฐอัจฉริยะที่เหมาะสมกับบริบทประเทศไทย 3) พัฒนาและสังเคราะห์รูปแบบการบริหารรัฐอัจฉริยะ หรือ IPA Model และ 4) ประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความสอดคล้องของโมเดล การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 15 คน และการให้ข้อเสนอแนะเชิงคุณภาพจากผู้ทรงคุณวุฒิ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงตีความ ผลการวิจัยพบว่า การบริหารรัฐอัจฉริยะเป็นการนำเทคโนโลยีหรือปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในระบบราชการ โดยปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์การบริหารภาครัฐไปสู่ระบบที่ใช้ข้อมูล เทคโนโลยี และปัญญาประดิษฐ์เป็นฐานในการตัดสินใจ คาดการณ์ปัญหา และให้บริการเชิงรุก รูปแบบการบริหารรัฐอัจฉริยะ (IPA Model) มี 5 องค์ประกอบ ได้แก่ รัฐบาลอัจฉริยะ ระบบราชการอัจฉริยะ การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในภาครัฐ ธรรมาภิบาลและจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์ และการมีส่วนร่วมของประชาชนและความโปร่งใสภาครัฐ โดยมีกลไกขับเคลื่อนสำคัญ ได้แก่ ห้องปฏิบัติการนโยบายอัจฉริยะ ระบบเปิดเผยตรรกะการตัดสินใจ กรอบสมรรถนะดิจิทัลของบุคลากรภาครัฐ คณะกรรมการธรรมมาภิบาลกำกับดูแล AI ระดับชาติ และระบบรับฟังและสะท้อนข้อมูลจากประชาชน นอกจากนี้ ผลการประเมินพบว่า IPA Model มีความเป็นระบบ มีความเป็นไปได้เชิงนโยบาย และสอดคล้องกับบริบทไทย ข้อเสนอแนะจากการวิจัย คือ ภาครัฐควรพัฒนาโครงสร้างข้อมูลกลาง ยกระดับสมรรถนะดิจิทัลและ AI ของบุคลากร จัดตั้งกลไกกำกับดูแล AI ที่โปร่งใส และออกแบบระบบรับฟังประชาชนอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การบริหารรัฐอัจฉริยะนำไปใช้ได้จริงและเกิดความไว้วางใจสาธารณะ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
รุ่งทิวา คงสนุ่น และ สังเวียน เทพผา. (2568). ปัญหาทางกฎหมายในการนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในกระบวนการร่างกฎหมาย ศึกษากรณีกฎหมายไทยในบริบทเปรียบเทียบ. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 3(5), 1004-1022.
วิยุทธ์ จํารัสพันธุ์. (2565). การเปลี่ยนแปลงสู่รัฐบาลดิจิทัลและการกำกับดูแลดิจิทัลในอนาคต. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 3(พิเศษ), 1–17.
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล. (2566). แผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. 2566–2570. สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน).
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561–2580. สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
Birkstedt, T., Minkkinen, M., Tandon, A., & Mäntymäki, M. (2023). AI governance: Themes, knowledge gaps and future agendas. Internet Research, 33(7), 133–167. https://doi.org/10.1108/INTR-01-2022-0042
Bolívar, M. P. R., & Meijer, A. J. (2016). Smart governance: Using a literature review and empirical analysis to build a research model. Social Science Computer Review, 34(6), 673–692. https://doi.org/10.1177/0894439315611088
Denhardt, J. V., & Denhardt, R. B. (2000). The new public service: Serving rather than steering. Public Administration Review, 60(6), 549–559. https://doi.org/10.1111/0033-3352.00117
Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S., & Tinkler, J. (2006). New public management is dead—Long live digital-era governance. Journal of Public Administration Research and Theory, 16(3), 467–494. https://doi.org/10.1093/jopart/mui057
Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1). https://doi.org/10.1162/99608f92.8cd550d1
Gil-Garcia, J. R., Zhang, J., & Puron-Cid, G. (2016). Conceptualizing smartness in government: An integrative and multi-dimensional view. Government Information Quarterly, 33(3), 524–534. https://doi.org/10.1016/j.giq.2016.03.002
Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3–19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x
Janssen, M., & Estevez, E. (2013). Lean government and platform-based governance—Doing more with less. Government Information Quarterly, 30(Suppl. 1), S1–S8. https://doi.org/10.1016/j.giq.2012.11.003
Margetts, H. (2022). Rethinking AI for good governance. Daedalus, 151(2), 360–371. https://doi.org/10.1162/DAED_a_01922
Margetts, H., & Dorobantu, C. (2019). Rethink government with AI. Nature, 568, 163–165. https://doi.org/10.1038/d41586-019-01099-5
Mergel, I., Edelmann, N., & Haug, N. (2019). Defining digital transformation: Results from expert interviews. Government Information Quarterly, 36(4), 101385. https://doi.org/10.1016/j.giq.2019.06.002
O’Reilly, T. (2011). Government as a platform. Innovations: Technology, Governance, Globalization, 6(1), 13–40. https://doi.org/10.1162/INOV_a_00056
OECD. (2014). Recommendation of the Council on Digital Government Strategies. OECD Publishing.
OECD. (2020). The OECD digital government policy framework: Six dimensions of a digital government. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f64fed2a-en
Seo, H., & Myeong, S. (2020). The priority of factors of building government as a platform with analytic hierarchy process analysis. Sustainability, 12(14), 5615. https://doi.org/10.3390/su12145615
Wirtz, B. W., Weyerer, J. C., & Geyer, C. (2019). Artificial intelligence and the public sector—Applications and challenges. International Journal of Public Administration, 42(7), 596–615. https://doi.org/10.1080/01900692.2018.1498103
Zuiderwijk, A., Chen, Y.-C., & Salem, F. (2021). Implications of the use of artificial intelligence in public governance: A systematic literature review and a research agenda. Government Information Quarterly, 38(3), Article 101577. https://doi.org/10.1016/j.giq.2021.101577
