พระยาศรีโคตรบอง วีรบุรุษมอญ-เขมร

บทคัดย่อ

ในยุคก่อนประวัติศาสตร์บริเวณที่เรียกว่าประเทศไทยในปัจจุบัน มีกลุ่มคนหลากหลายชาติพันธุ์อาศัยอยู่ โดยเฉพาะกลุ่มคนที่ใช้ภาษามอญ-เขมร บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาว่าพระยาศรีโคตรบองคือใคร และเป็นวีรบุรุษของกลุ่มใด ผู้วิจัยรวบรวมเรื่องเล่าเกี่ยวกับพระยาศรีโคตรบองทั้งที่เป็นลายลักษณ์และมุขปาฐะ ทั้งในประเทศไทย แขวงคำม่วน สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และที่เมืองบัดดัมบอง ประเทศกัมพูชา และเก็บข้อมูลในพิธีบูชาพระยาศรีโคตรบองทั้ง 3 ประเทศด้วยเช่นกัน

ผลการศึกษาพบว่า พระยาศรีโคตรบองเป็นวีรบุรุษทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นที่มีบทบาทอยู่ในดินแดนที่ราบลุ่มแม่น้ำโขง ซึ่งครอบคลุมดินแดน เวียงจันทน์ เมืองท่าแขก แขวงคำม่วน สปป.ลาว จังหวัดหนองคาย จังหวัดนครพนม ประเทศไทย ซึ่งแต่ก่อนเคยอยู่ในอาณาจักรล้านช้าง เรื่อยไปถึงดินแดนภาคกลางของประเทศไทยในแถบจังหวัดพิจิตร ลพบุรี สุโขทัย และยังเข้าไปมีอิทธิพลในเมืองพระตะบอง ประเทศกัมพูชา ผ่านตำนานและเรื่องเล่าในแต่ละพื้นที่ การรับรู้เรื่องราวของพระยาศรีโคตรบองมีอยู่ 2 ลักษณะคือ ประการแรกพระยาศรีโคตรบองเป็นคนธรรมดาที่มีความกล้าหาญสามารถปราบศัตรูลงได้และได้รับการยกย่องเป็นปฐมกษัตริย์ ประการที่สอง พระยาศรีโคตรบองเป็นกษัตริย์ที่มีอานุภาพจนคนส่วนใหญ่เกรงกลัวและสามารถขยายแผ่นดินไปยังที่ต่างๆ ความสำคัญดังกล่าวจะเห็นได้จากแต่ละกลุ่มชนได้สร้างอนุสาวรีย์ขึ้น เพื่อกราบไหว้บูชา มีการสร้างเครื่องรางไว้บูชา กลุ่มชาวลาวที่ สปป.ลาว จัดให้มีพิธีกรรมบูชาพระยาศรีโคตรบอง อย่างยิ่งใหญ่ ผู้ที่จะมาดำรงตำแหน่งพ่อเมืองพิจิตรจะต้องมากราบไหว้พระยาศรีโคตรบอง และที่เมืองบัดดัมบอง ประเทศกัมพูชา พระยาศรีโคตรบองได้กลายเป็นผีอารักษ์ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเมือง สะท้อนให้เห็นว่าในขณะที่ไม่มีรัฐชาติเกิดขึ้นพระยาศรีโคตรบองได้รับการยกย่องเป็นวีรบุรุษของกลุ่มชาติพันธุ์ในดินแดนสุวรรณภูมิ ดังนั้นพระยาศรีโคตรบองจึงเรียกได้ว่าเป็น วีรบุรุษกลุ่มมอญ-เขมร