สิทธิของพระภิกษุในทรัพย์สิน มรดก และภาษีอากร : การวิเคราะห์เชิงนิติศาสตร์เปรียบเทียบไทย เนปาล และศรีลังกา
คำสำคัญ:
พระภิกษุ, มรดก, ภาษีอากรบทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาสถานะและสิทธิของพระภิกษุในประเทศไทยในเรื่องการถือครองทรัพย์สิน การได้รับมรดก และภาระภาษีอากร ภายใต้กรอบกฎหมายฆราวาส อันสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างข้อบังคับทางกฎหมายของรัฐกับหลักพระธรรมวินัยทางพระพุทธศาสนา โดยวิเคราะห์บทบัญญัติของกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1622-1624 ได้วางหลักจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการรับมรดก และระบุให้ทรัพย์ที่ได้มาระหว่างสมณเพศตกเป็นของวัดโดยอัตโนมัติ มาตรา 42 (17) แห่งประมวลรัษฎากร พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก พ.ศ. 2558 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่สำคัญ จากนั้นนำมาเปรียบเทียบกับกฎหมายของประเทศเนปาลซึ่งมีระบบ Guthi ที่มีรากฐานจากจารีต และศรีลังกาซึ่งใช้ระบบทรัสตี ภายใต้ Buddhist Temporalities Ordinance แม้กฎหมายไทยมีความพยายามในการรักษาหลักพระวินัยของพระภิกษุผ่านการจำกัดสิทธิทางทรัพย์สิน แต่ยังมีข้อจำกัดด้านการตีความ เช่น ความไม่ชัดเจนเกี่ยวกับสถานะของวัดในฐานะผู้รับทรัพย์ และการจัดการทรัพย์สินในยุคดิจิทัล ขณะที่ศรีลังกามีกลไกควบคุมภายใต้กฎหมายเฉพาะ และเนปาลใช้กลไกจารีตผ่าน Guthi ซึ่งมีความยืดหยุ่นมากกว่า ข้อเสนอเชิงนโยบายของบทความนี้ คือ การปรับถ้อยคำกฎหมายให้ทันสมัย การจัดทำแนวปฏิบัติร่วมระหว่างรัฐกับคณะสงฆ์ การใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างความโปร่งใส และการส่งเสริมการทำพินัยกรรมเชิงศาสนา
เอกสารอ้างอิง
กรมสรรพากร. (2509). กฎกระทรวง ฉบับที่ 126 ออกตามความในประมวลรัษฎากร ว่าด้วยการยกเว้นเงินได้. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี.
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลรัษฎากร (ฉบับที่ 10). (2496, 9 กุมภาพันธ์). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 70 ตอนที่ 12. หน้า 14-17.
พระราชบัญญัติภาษีการรับมรดก. (2558, 5 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 132 ตอนที่ 6 ก. หน้า 1-10.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ว่าด้วย สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก. หน้า 8.
ศาลฎีกา. (2529). คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2370/2529. สืบค้น 4 เมษายน 2568, จาก https://deka.in.th/view-103955.html
_____. (2543). คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5587/2543. สืบค้น 4 เมษายน 2568, จาก https://deka.in.th/view-66217.html
_____. (2544). คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1316/2544. สืบค้น 4 เมษายน 2568, จาก https://deka.in.th/view-91311.html
สำนักงานกิจการยุติธรรม. (2563). พระภิกษุมีสิทธิได้รับมรดกหรือไม่. สืบค้น 2 มีนาคม 2568, จาก https://justicechannel.org/read/monks-inheritance
Gellner, D. N. & LeVine, S. (2007). Rebuilding Buddhism: The Theravada movement in twentieth-century Nepal. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Hart, H. L. A. et al. (1961). The Concept of Law (3rd edn.). Oxford: Oxford University Press.
Locke, J. (1690). Two treatises of government. London: Awnsham Churchill.
Ralapanawa, M. (2017). Bauddha Vihāradevālagam Pannatā (Buddhist Temporalities Ordinance). Colombo: Sarasavi Publishers.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ภาพหรือตารางหรือเนื้อหาอื่นๆ ของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้งแสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์ หากไม่เป็นไปตามข้อกำหนดเบื้องต้น ทางวารสารจะถอดบทความของท่านออกโดยไม่มีข้อยกเว้นใดๆ ทั้งสิ้น
