การอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งเรียนรู้อุทยานนกน้ำคูขุด โดยการมีส่วนร่วมของประชาชนในจังหวัดสงขลา

ยุทธนา ปราณีต; กาญจนา ดำจุติ; เติมศักดิ์ ทองอินทร์; รัฐพล เย็นใจมา; ไตรรงค์ ชัยชนะ; ณปภัช พัชรกรโชติ

ผู้แต่ง

ยุทธนา ปราณีต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
กาญจนา ดำจุติ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
เติมศักดิ์ ทองอินทร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
รัฐพล เย็นใจมา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ไตรรงค์ ชัยชนะ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ณปภัช พัชรกรโชติ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การอนุรักษ์และพัฒนา, แหล่งเรียนรู้, การมีส่วนร่วม, อุทยานนกน้ำคูขุด

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาการอนุรักษ์และระบบนิเวศอุทยานนกน้ำคูขุด 2. พัฒนาแหล่งเรียนรู้ และ 3. สร้างเครือข่ายการเรียนรู้การอนุรักษ์และระบบนิเวศอุทยานนกน้ำคูขุด ใช้ระเบียบการวิจัยแบบผสานวิธี การวิจัยเชิงปริมาณ เก็บข้อมูลจากประชาชนกลุ่มตัวอย่าง 9 หมู่บ้าน จำนวน 371 คน และการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 25 รูปหรือคน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ จำนวน 8 รูปหรือคน โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1. การอนุรักษ์และระบบนิเวศอุทยานนกน้ำคูขุด ตำบลคูขุด พบว่า ด้านการมีส่วนร่วมของชุมชน ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศของอุทยานนกน้ำคูขุด ด้านการอนุรักษ์การรักษาคุณค่าสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม โดยชุมชนและนักท่องเที่ยวร่วมในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมของอุทยาน ด้านสภาพพื้นที่ มีความอุดมสมบูรณ์ ด้านการบริหารและการจัดการ มีมาตรการและแผนงานในการรักษาระบบนิเวศให้คงอยู่ และด้านกิจกรรมท่องเที่ยว ส่งเสริมการเรียนรู้เกี่ยวกับธรรมชาติ ตามลำดับ 2. การพัฒนาแหล่งเรียนรู้อุทยานนกน้ำคูขุด เริ่มจากกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน โรงเรียน และหน่วยงานในพื้นที่ จัดกิจกรรมอนุรักษ์ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สนับสนุน ส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับอุทยานเพื่อกระตุ้นจิตสำนึกการมีส่วนร่วม โดยนโยบายท้องถิ่นสร้างพลังพลเมืองในการพัฒนาและอนุรักษ์ และ 3. การสร้างเครือข่ายการเรียนรู้เพื่ออนุรักษ์อุทยานนกน้ำคูขุดในจังหวัดสงขลา โดยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนทั้งชุมชน โรงเรียน ร่วมจัดกิจกรรม เช่น การจัดชมรมอนุรักษ์ ใช้โซเชียลมีเดียเผยแพร่ความรู้ และกิจกรรมจิตอาสา การใช้เทคโนโลยีเพื่อการอนุรักษ์ช่วยสร้างเครือข่ายเยาวชนที่เข้มแข็ง นำไปสู่การอนุรักษ์ที่ยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา ดำจุติ และคณะ. (2567). การพัฒนาเชิงพื้นที่เพื่อสร้างเครือข่ายชุมชนในการอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมถ้ำเลเขากอบ จังหวัดตรัง. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 7(5), 285-298.

กุลวดี ละม้ายจีน และเทิดชาย ช่วยบำรุง. (2559). ศักยภาพชุมชนท้องถิ่นในการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ในเขตพื้นที่พิเศษเมืองโบราณอู่ทองจังหวัดสุพรรณบุรี. Life Sciences and Environment Journal, 17(1), 190–199.

ขนิษฐา กาตั้ง. (2561). การบริหารจัดการแหล่งเรียนรู้ เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนบ้านแม่แดดน้อย อำเภอกัลยาณิวัฒนา จังหวัด เชียงใหม่ (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา). เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.

ทินวัฒน์ แสงศิลา และเขมณัฐ ภูกองไชย. (2563). แนวทางการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวหาดสวนหิน บ้านดงคำโพธิ์ ตำบลปลาโหล อำเภอวาริชภูมิ จังหวัดสกลนคร. วารสารปัญญาปณิธาน, 5(1), 189-202.

พัชราภรณ์ ทวีกสิกรรม และคณะ. (2553). คู่มือการประเมินมาตรฐานคุณภาพ แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว กรมการท่องเที่ยว กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็นที่ 05 การท่องเที่ยว. สืบค้น 5 มีนาคม 2567, จาก https://shorturl.asia/7KVcv

สุรดา แก้วศรีหา และเอกราช โฆษิตพิมานเวช. (2565). การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนบนฐานของทุนวัฒนธรรมเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 5(2), 237-251.

องค์การบริหารส่วนตำบลคูขุด. (ม.ป.ป.). ข้อมูลทั่วไป. สืบค้น 5 มีนาคม 2567, จาก https://www.kukud.go.th/content/information

Yamane, T. (1973). Statistics: An Introductory Analysis (3rd ed). New York: Harper and Row.