ตามรอยแนวคิดของความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ของราชอาณาจักรไทยในอดีตช่วงก่อนกรุงสุโขทัย

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มุ่งวิเคราะห์วิวัฒนาการของความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ในระบบกฎหมายไทย โดยเน้นการสืบค้นรากฐานทางความคิดและหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองทรัพย์สินของบุคคลในสมัยก่อนกรุงสุโขทัย ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ดินแดนอุษาคเนย์ได้รับอิทธิพลจากอารยธรรมอินเดีย ทั้งในด้านศาสนา การปกครอง และกฎหมาย ผ่านคัมภีร์ธรรมศาสตร์ และคัมภีร์ธรรมสัตถัม ซึ่งถือเป็นแหล่งรวบรวมหลักธรรม จารีต และแนวคิดว่าด้วยความยุติธรรมในสังคมเกษตรกรรม คัมภีร์ธรรมสัตถัมได้บัญญัติหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการทำให้ทรัพย์ของผู้อื่นเสียหายไว้อย่างเป็นระบบ โดยจำแนกสาเหตุแห่งความเสียหายออกเป็นสามประการ ได้แก่ การกระทำของบุคคล การกระทำของสัตว์ และความเสียหายจากทรัพย์ของผู้อื่น ทั้งนี้ การลงโทษมิได้มุ่งหมายถึงการทำโทษทางร่างกาย แต่เน้นการชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามมูลค่าความเสียหายจริง อันสะท้อนแนวคิดแห่งความยุติธรรมเชิงเยียวยาและหลักมนุษยธรรมในทางกฎหมาย นอกจากนี้ คัมภีร์ยังบัญญัติข้อยกเว้นความรับผิด เช่น ความเสียหายจากเหตุสุดวิสัย หรือการกระทำเพื่อความจำเป็น ซึ่งแสดงถึงการคำนึงถึงบริบททางสังคมและศีลธรรมในการตัดสิน ทรัพย์สินที่ได้รับความคุ้มครองส่วนใหญ่ได้แก่ พืชผล ปศุสัตว์ และที่ดิน ซึ่งเป็นทรัพย์สำคัญต่อการดำรงชีพของมนุษย์ พร้อมทั้งมีการรับรองกรรมสิทธิ์โดยใช้หลักฐานเอกสารและเครื่องหมายแสดงเขตแดน อันเป็นรากฐานสำคัญของแนวคิดเรื่องกรรมสิทธิ์ในกฎหมายไทยยุคต่อมา เมื่อเปรียบเทียบกับคัมภีร์มานวธรรมศาสตร์ ที่มุ่งลงโทษทางศาสนา จะเห็นว่า ธรรมสัตถัมให้ความสำคัญกับการไกล่เกลี่ย เยียวยา และรักษาความสมานฉันท์ในสังคมมากกว่า โดยสรุป การศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่าการกำหนดความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ในสมัยโบราณ มิได้มุ่งลงโทษผู้กระทำ หากแต่เน้นการเยียวยาความเสียหายและธำรงความสมดุลของสังคม ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของพัฒนาการกฎหมายว่าด้วยทรัพย์สินและความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ในระบบกฎหมายไทยปัจจุบัน