หลักนิติธรรมกับการบังคับใช้กรอบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลเพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในภาคธุรกิจไทย

ขจิต การเดช

ผู้แต่ง

ขจิต การเดช สำนักตรวจสอบภายใน บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด

คำสำคัญ:

หลักนิติธรรม, สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล, เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างหลักนิติธรรมกับการบังคับใช้กรอบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล เพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในภาคธุรกิจไทย โดยเฉพาะเป้าหมายที่ 13 ว่าด้วยการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป้าหมายที่ 8 ว่าด้วยงานที่มีคุณค่าและการเติบโตทางเศรษฐกิจ และเป้าหมายที่ 16 ว่าด้วยสันติภาพ ความยุติธรรมและสถาบันที่เข้มแข็ง แม้ประเทศไทยจะมีพัฒนาการที่โดดเด่นและได้รับการจัดอันดับที่หนึ่งในภูมิภาคอาเซียนตามดัชนีเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน แต่ยังเผชิญอุปสรรคเชิงโครงสร้างสำคัญ คือ ช่องว่างระหว่างมาตรการทางกฎหมายที่มีสภาพบังคับกับกฎเกณฑ์แนะนำเชิงนโยบาย ปัจจุบันกติกาด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล ของไทยส่วนใหญ่ยังยึดตามกฎเกณฑ์แนะนำเชิงนโยบาย ผ่านการรายงานประจำปี ซึ่งเน้นเฉพาะบริษัทจดทะเบียนเพียง 265 แห่ง สภาวะนี้ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขันและความเหลื่อมล้ำในการบังคับใช้กฎหมาย เนื่องจากบริษัทนอกตลาดทุนและวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมอีกกว่าร้อยละ 90 ยังไม่มีพันธกรณีทางกฎหมาย
ที่ชัดเจน โดยใช้การวิเคราะห์เปรียบเทียบกับสหภาพยุโรปและสิงคโปร์ผ่าน 3 มิติ ของหลักนิติธรรม ได้แก่ ความชัดเจนและแน่นอนของกฎหมาย ความเสมอภาคต่อหน้ากฎหมาย และความรับผิดชอบที่ตรวจสอบได้ ผลการศึกษาพบว่า หลักนิติธรรมทำหน้าที่เป็นตัวเร่งที่เปลี่ยนกรอบด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล ให้เป็นกลไกที่มีผลบังคับจริงผ่านการยกระดับสู่พันธกรณีทางกฎหมาย การพัฒนามาตรฐานการจำแนกกิจกรรมสีเขียวแห่งชาติ และการปฏิรูปหน้าที่ความไว้วางใจของกรรมการให้ครอบคลุมความรับผิดชอบด้านความยั่งยืนพร้อมกลไกตรวจสอบโดยบุคคลที่สาม เพื่อให้ภาคธุรกิจไทยบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างแท้จริงภายในปี 2030

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2558). แผนแม่บทรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. 2558-2593. กรุงเทพฯ: สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ และสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์. (2566). คู่มือเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับบริษัทจดทะเบียนและมาตรฐานผลกระทบ SDG. กรุงเทพฯ: โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNDP Thailand).

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย. (2568). 265 บจ. ผ่านเกณฑ์ SET ESG Ratings ปี 2568 พร้อมยกระดับสู่ FTSE Russell ESG Scores ในปี 2569. กรุงเทพฯ: ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย.

สถาบันไทยพัฒน์. (2568). เปิดผลสำรวจความยั่งยืนของธุรกิจไทย ปี 68. สืบค้น 2 มกราคม 2569, จาก https://www.thaiesg.com/2025/11/68.html

สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์. (2560). หลักการกำกับดูแลกิจการที่ดีสำหรับบริษัทจดทะเบียน ปี 2560. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์.

_____. (2563). คู่มือจัดทำแบบแสดงรายการข้อมูลประจำปี/รายงานประจำปี (แบบ 56-1 One Report). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์.

สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม. (2566). รายงานสถานการณ์ SMEs ไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม.

Bingham, T. (2010). The rule of law. London: Allen Lane.

Business & Human Rights Resource Centre. (2024). Corporate accountability. London: Business & Human Rights Resource Centre.

Chiti, E. et al. (2025). The EU’s Corporate Sustainability Due Diligence Directive: From disclosure to mandatory prevention of adverse impacts. European Journal of Risk Regulation, 16(2), 245–272.

Dungtripop, W. et al. (2025). he Impact of Corporate Reporting Quality on Sustainable Growth Through Integrated Reporting Lens in Thai Listed Companies. Journal of Risk Financial Manag, 18(5), 1-25.

European Securities and Markets Authority. (2025). Guidelines on Enforcement of Sustainability Information. Paris: European Securities and Markets Authority.

International Labour Organization. (2023). World Employment and Social Outlook 2023. Geneva: International Labour Office.

Lukács, B. & Molnár, P. (2025). Companies' ESG performance under soft and hard regulation environment. Discover Sustainability, 6(1), 1-15.

Lysgaard, S. A. & Holly, G. (2024). Regulating business and human rights in the EU. Rochester, NY: SSRN.

McKinsey & Company. (2020). Diversity wins: How inclusion matters. New York: McKinsey & Company.

Monetary Authority of Singapore. (2023). Singapore-Asia Taxonomy for Sustainable Finance. Singapore: Monetary Authority of Singapore.

Noori, R. & Athota, V. S. (2024). Greenwashing in ESG and its implications. Hershey, PA: IGI Global.

Operato, L. et al. (2025). Navigating CSRD reporting: Turning compliance into sustainable development with science-based metrics. Retrieved February 9, 2026, from https://shorturl.asia/NZS7x

Sachs, J. D. et al. (2025). Sustainable Development Report 2025. Cambridge: Cambridge University Press.

Sjåfjell, B. (2020). Sustainable value creation within planetary boundaries Reforming corporate purpose and duties of the corporate board. Sustainability, 12(15), 1-15.

Tamanaha, B. Z. (2004). On the rule of law: History, politics, theory. Cambridge: Cambridge University Press.

Transparency International. (2023). Corruption Perceptions Index. Retrieved February 9, 2026, from https://www.transparency.org/en/cpi/2023

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York: United Nations.