การเสริมสร้างเครือข่ายสุขภาวะเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงด้านเหล้าและบุหรี่ ด้วยพุทธบูรณาการ : กรณีศึกษาอำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่ในอำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี 2. พัฒนากิจกรรมการจัดการสุขภาวะเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงด้วยหลักพุทธบูรณาการ และ 3. สร้างเครือข่ายสุขภาวะเชิงพื้นที่ในการลดปัจจัยเสี่ยงด้วยพุทธบูรณาการ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ประกอบด้วย การวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 รูปหรือคน ได้มาโดยการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ การวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 รูปหรือคน และการวิจัยเชิงปฏิบัติการในพื้นที่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1. พฤติกรรมการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่พบมากในเพศชายวัยทำงาน อายุ 25–59 ปี ส่วนใหญ่มีการศึกษาระดับมัธยมศึกษาและสถานภาพโสด โดยดื่มสัปดาห์ละ 1–4 ครั้ง สูบบุหรี่อย่างสม่ำเสมอ และขาดแรงจูงใจในการเลิก โดยมีกลุ่มเพื่อนเป็นปัจจัยกระตุ้นสำคัญ 2. กิจกรรมการจัดการสุขภาวะมุ่งพัฒนาทักษะทางจิตตามหลักสติปัฏฐาน 4 ประกอบด้วยกิจกรรมวิทยาลัยสงฆ์ชุมชนพุทธ “บวร” เข้มแข็งและสถานศึกษา สีขาว และ 3. การสร้างเครือข่ายสุขภาวะ “พุนพินโมเดล” (PHUNPHIN Model) ซึ่งขับเคลื่อนด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การสร้างการรับรู้ การกำหนดเป้าหมายร่วม การเจริญสติปัฏฐาน 4 และการเรียนรู้ต่อเนื่อง โดยมีภาคีเครือข่าย 8 หน่วยงานร่วมขับเคลื่อน ผลการดำเนินงานสะท้อนว่า พุทธบูรณาการร่วมกับกลไก “บวร” ช่วยส่งเสริมการกำกับตนเองและลดพฤติกรรมเสี่ยงได้อย่างเป็นรูปธรรม ดังนั้น ภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรสนับสนุนการขยายผล “พุนพินโมเดล” ได้แก่ สร้างการรับรู้ กำหนดเป้าหมายร่วม เจริญสติปัฏฐาน 4 และเรียนรู้ต่อเนื่อง จัดสรรงบประมาณสำหรับกิจกรรมสติสร้างสุข และพัฒนาแกนนำศาสนาและชุมชนให้เป็นผู้นำสุขภาวะเพื่อขับเคลื่อนการป้องกันปัจจัยเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง