ช่องโหว่เชิงโครงสร้างของเกณฑ์อายุในกฎหมายอาญาไทยกับการประเมินความเหมาะสมทางการแพทย์ในคดีร้ายแรงของผู้เยาว์

อมรรัตน์ ม่วงกลิ่น; พระปลัดชาณรงค์ ประเสริฐศรี

ผู้แต่ง

อมรรัตน์ ม่วงกลิ่น นักวิชาการอิสระ
พระปลัดชาณรงค์ ประเสริฐศรี วัดไตรรัตนาราม กรุงเทพมหานคร

คำสำคัญ:

ความรับผิดทางอาญาของผู้เยาว์, เกณฑ์อายุ, นิติจิตเวช, สมรรถภาพในการรับผิด

บทคัดย่อ

มุ่งวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างแนวคิดความเหมาะสมทางการแพทย์กับช่องโหว่ด้านเกณฑ์อายุในการกำหนดความรับผิดทางอาญาของผู้เยาว์ในคดีร้ายแรงของประเทศไทย ภายหลังการบังคับใช้พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 29) พ.ศ. 2565 ที่ขยายเกณฑ์อายุขั้นต่ำในการรับโทษจาก 10 ปี เป็น 12 ปี เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสิทธิมนุษยชนสากล อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาอายุตามปฏิทินเป็นเกณฑ์ตายตัวได้ก่อให้เกิดช่องโหว่เชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะในกรณีคดีอุกฉกรรจ์ร้ายแรงและการที่ผู้เยาว์ถูกเครือข่ายอาชญากรรมแสวงหาประโยชน์เป็นเครื่องมือเพื่อหลบเลี่ยงกฎหมาย จากการศึกษาพบว่า ข้อมูลทางประสาทวิทยาศาสตร์ยืนยันเด่นชัดว่า สมองส่วนหน้า ที่ทำหน้าที่ควบคุมการยับยั้งชั่งใจและประเมินผลกระทบระยะยาว ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์จนกว่าจะถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุประมาณ 23–25 ปี ผ่านกระบวนการ ส่งผลให้ระดับพัฒนาการและวุฒิภาวะทางอารมณ์ของผู้เยาว์แต่ละรายมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ สถิติการกระทำผิดซ้ำของผู้เยาว์ไทยที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง สะท้อนถึงข้อจำกัดของมาตรการฟื้นฟูในปัจจุบันที่ยังไม่สามารถสร้างความสมดุลระหว่างการคุ้มครองเด็กกับการเยียวยาผู้เสียหายและสร้างความปลอดภัยให้แก่สังคมได้ บทความนี้จึงเสนอให้ปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทย โดยเปลี่ยนผ่านจากการยึดเกณฑ์อายุแบบตายตัว ไปสู่แนวคิดทางนิติจิตเวชที่มุ่งประเมิน สมรรถภาพในการรับผิด เป็นรายบุคคล ผ่านกลไกสหวิชาชีพร่วมกันระหว่างนักกฎหมาย แพทย์ และนักจิตวิทยา ตลอดจนการนำระบบทวิทางเลือก มาประยุกต์ใช้ เพื่อบูรณาการมาตรการลงทัณฑ์ตามสัดส่วนความผิดควบคู่กับการบำบัดฟื้นฟู ซึ่งเปิดช่องให้พิจารณาคดีร้ายแรงในระบบผู้ใหญ่ได้ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ อันเป็นการยกระดับความยุติธรรมเชิงสารัตถะและความเชื่อมั่นของสังคมอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ยุทธชัย ด้วงสวัสดิ์ . (2566). ปัญหาการก่ออาชญากรรมของเด็กและเยาวชนกับมาตรการลงโทษ. วารสารวิชาการนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, 11(1), 123–136.

ประภาพร สมพร และพิชญา เหลืองรัตนเจริญ. (2568). การกระทำความผิดของเด็ก: ศึกษากรณีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 74. วารสารสังคมศาสตร์ นิติรัฐศาสตร์, 9(1), 54–76.

ปัทมาภรณ์ วันแก้ว และคณะ. (2568). การเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานด้านนิติจิตเวชเพื่อป้องกันการกระทำผิดซ้ำของผู้ป่วยจิตเวช. วารสารพยาบาลตำรวจและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 17(1), 152–163.

พิมพ์สุรางค์ ชนินทรลีลา. (2565). การยกเว้นความรับผิดในทางอาญาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 74 (เอกัตศึกษาปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชานิติศาสตร์). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย.

สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (องค์การมหาชน). (2566). เมื่อเด็กคนหนึ่งกระทำความผิด .. เส้นทางสู่กระบวนการยุติธรรมและการให้ความยุติธรรมให้กับผู้เสียหาย. สืบค้นเมื่อ 18 กุมภาพันธ์ 2569, จาก https://www.tijthailand.org/article/detail/juvenile-justice.

สำนักงานกิจการยุติธรรม. (2565). พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 29) พ.ศ. 2565 เกี่ยวกับเกณฑ์อายุเด็กในกระบวนการยุติธรรม. สืบค้นเมื่อ 18 กุมภาพันธ์ 2569 จาก https://www.oja.go.th/wp-content/uploads/2022/05/1-250565_law-child.pdf.

เอกอนันต์ จำปา. (2553). กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ในชั้นพนักงานสอบสวน: ศึกษาเฉพาะกรณีความผิดอาญาเกี่ยวกับเด็กและเยาวชน (การศึกษาค้นคว้าอิสระปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชานิติศาสตร์). นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

Casey, B. J. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124(1), 111–126.

European Parliament Policy Department for Citizens’ Rights and Constitutional Affairs. (2025). Recruitment of minors into organised crime. Retrieved 18 February 2026, from https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)772903.

Getzen et al. (2021). Rehabilitation Prioritized via Juvenile Court for California Youth under Age 16. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 49(4), 623-625.

Guy-Evans, O. (2025). Guy-Evans, O. (2025). When does the prefrontal cortex fully develop?. Retrieved 18 February 2026, from https://shorturl.asia/NOxpg.

Inter-American Commission on Human Rights. (2011). Juvenile Justice and Human Rights. Washington, D.C.: Organization of American States. Retrieved 18 February 2026, from https://shorturl.asia/7p53a.

Marshall, H. (2024). Child Criminal Exploitation and the Interactional Emergence of Victim Status. The British Journal of Criminology, 64(5), 1011–1027.

Mulvey, E. P. & Schubert, C. A. (2012). Transfer of juveniles to adult court: Effects of a broad policy in one court. Washington, DC: Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention.

Steinberg, L. (2013). Age of Opportunity: Lessons from the New Science of Adolescence. New York: Houghton Mifflin Harcourt.

UNICEF. (2021). The State of the World's Children 2021: On My Mind – Promoting, Protecting and Caring for Children's Mental Health. New York: UNICEF.

United Nations Office on Drugs and Crime. (n.d.). Treatment and Care for People with Drug Use Disorders in Contact with the Criminal Justice System. Retrieved 18 February 2026, from https://shorturl.asia/VmhpN.

World Health Organization. (2021). Guidelines on Mental Health Promotive and Preventive Interventions for Adolescents. Geneva: World Health Organization.