แนวทางแก้ไขปรับปรุงกฎหมายกรณีบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ตามประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564

ธนาวัฒน์ อุทุมพร

ผู้แต่ง

ธนาวัฒน์ อุทุมพร ศูนย์ฝึกอบรมตำรวจภูธรภาค 5

คำสำคัญ:

ประมวลกฎหมายยาเสพติด, การบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพ, ผู้ติดยาเสพติด, การบังคับใช้กฎหมาย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 2. ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายเกี่ยวกับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดของประเทศไทยกับกฎหมายต่างประเทศ และ 3. นำเสนอแนวทางในการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 13 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เปรียบเทียบเชิงกฎหมาย

ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพปัญหาที่เกี่ยวกับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด ตามประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564 ได้แก่ การเข้าสู่ระบบบำบัดรักษาที่เน้นความสมัครใจ ซึ่งยังไม่สามารถรองรับกรณีผู้ติดยาเสพติดที่ไม่สมัครใจเข้ารับการบำบัดได้อย่างเพียงพอ การใช้ดุลพินิจในกระบวนการคัดกรองที่ยังขาดหลักเกณฑ์และแนวทางที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ข้อจำกัดด้านอำนาจหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานในการควบคุมและกำกับดูแลผู้เข้ารับการบำบัด การขาดสภาพบังคับกรณีไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขหรือหลบหนี และปัญหาการบูรณาการระหว่างหน่วยงานและการติดตามผู้ผ่านการบำบัดรักษาอย่างต่อเนื่อง 2. การศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายเกี่ยวกับการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดของประเทศไทยกับต่างประเทศ พบว่า สหรัฐอเมริกา สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี สาธารณรัฐสิงคโปร์ และสหพันธรัฐมาเลเซีย ต่างมีกลไกทางกฎหมายที่ผสมผสานการบำบัดรักษากับมาตรการทางกฎหมาย การกำกับดูแล และการติดตามผู้เข้ารับการบำบัด โดยมีรูปแบบและระดับการบังคับที่แตกต่างกันตามบริบทของแต่ละประเทศ และ 3. แนวทางการแก้ไขปรับปรุงกฎหมาย ควรพัฒนาระบบบำบัดรักษาแบบผสมผสานระหว่างมาตรการสมัครใจและมาตรการบังคับที่เหมาะสม กำหนดมาตรฐานการคัดกรอง การใช้ดุลพินิจ และบทบาทและอำนาจหน้าที่ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ชัดเจนและสอดคล้องกับภารกิจ พัฒนาระบบบูรณาการและการกำกับติดตามตั้งแต่การคัดกรอง การบำบัดรักษา การฟื้นฟูสมรรถภาพ จนถึงการติดตามภายหลังการบำบัด เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพและเกิดความต่อเนื่องในการฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด

เอกสารอ้างอิง

ชมพูนุท พบสุข. (2566). กลไกความสำเร็จของกระบวนการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนกองขยะหนองแขม เขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร. วารสารนิติศาสตร์และสังคมท้องถิ่น, 7(2), 27–52.

ฐาปนี อิ่มวิเศษ. (2559). ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการบำบัดรักษาผู้เสพยาเสพติดตามพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2545. สืบค้นเมื่อ 1 มีนาคม 2569 จาก https://repository.nida.ac.th/items/ecc2327d-18a4-4542-81e3-ee275d03a61f.

ธัชพงษ์ วงษ์เหรียญทอง. (2560). ปัญหาการควบคุมตัวผู้ถูกกล่าวหาในพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2545. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 27(1), 91–102.

พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564. (2564, 8 พฤศจิกายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนที่ 73 ก. หน้า 1–80.

เพียรรัตน์ ลีลาพงศธร. (2568). ปัญหาการใช้บัญชีแนบท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นเงื่อนไขในการจับผู้กระทำความผิดซึ่งหน้าตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไทย: ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาฝรั่งเศส (รายงานผลการวิจัย). ปทุมธานี: คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

วรกานต์ ลีนสมบูรณ์. (2562). แนวทางการพัฒนากระบวนการบำบัดยาเสพติดโดยระบบสมัครใจในองค์กร NGOs (Non Governmental Organizations) (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชานโยบายสังคม). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. (2565). แผนปฏิบัติการด้านการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด ปี พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.

Marlowe, D. B. (2010). Research update on adult drug courts. Alexandria, VA: National Association of Drug Court Professionals.

Osborne, S. P. (2006). The new public governance?. Public Management Review, 8(3), 377–387.

United Nations Office on Drugs and Crime. (2010). From coercion to cohesion: Treating drug dependence through health care, not punishment. New York, NY: United Nations.

World Health Organization. (2009). Guidelines for the psychosocially assisted pharmacological treatment of opioid dependence. Geneva, Switzerland: World Health Organization.