รูปแบบการสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ของพระวิทยากรยุคใหม่

พระปลัดสิทธิพงศ์ พวงมาลัย; พระมหาจตุรัส สุนุรัตน์

ผู้แต่ง

พระปลัดสิทธิพงศ์ พวงมาลัย บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระมหาจตุรัส สุนุรัตน์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

การสื่อสารเชิงสร้างสรรค์, พระวิทยากรยุคใหม่, การเผยแผ่พระพุทธศาสนา, การสื่อสารแบบมีส่วนร่วม

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นการศึกษารูปแบบการสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ของพระวิทยากรยุคใหม่ โดยศึกษามุมมองของพระวิทยากรและวิทยากรฆราวาสต่อการสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ และสังเคราะห์องค์ความรู้เพื่อพัฒนาแนวทางการสื่อสารที่เหมาะสมกับบริบทสังคมปัจจุบัน โดยศึกษาข้อมูลจากสัมภาษณ์เชิงลึก เพื่อประกอบการสังเคราะห์เชิงวิชาการ ซึ่งผู้ให้ข้อมูลที่สำคัญ จำนวน 11 รูปหรือคน ประกอบด้วยพระวิทยากรและวิทยากรฆราวาสผู้มีประสบการณ์ ด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงอุปนัย ผลการวิจัยพบว่า การสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ของพระวิทยากรยุคใหม่เป็นการบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับศาสตร์การสื่อสารและการจัดการเรียนรู้สมัยใหม่ โดยมุ่งเน้นผู้ฟังเป็นศูนย์กลางและส่งเสริมการมีส่วนร่วม พระวิทยากรมีบทบาทเปลี่ยนจากผู้ถ่ายทอดความรู้ไปสู่ผู้ออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่สร้างประสบการณ์และแรงบันดาลใจ รูปแบบ การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพประกอบด้วย 5 ด้าน ได้แก่ 1. การเล่าเรื่อง (Storytelling) 2. การสื่อสารแบบ มีส่วนร่วมผ่านกิจกรรม เกม การตั้งคำถาม และการสะท้อนคิด 3. การใช้ภาษาเชิงสร้างสรรค์ที่เหมาะสมกับผู้ฟัง 4. การใช้สื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ และ 5. การสื่อสารเชิงจิตวิทยาเพื่อสร้างแรงบันดาลใจและส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัย คือ โมเดลการสื่อสารเชิงสร้างสรรค์ของพระวิทยากร ยุคใหม่ ซึ่งบูรณาการหลักธรรม การสื่อสารแบบมีส่วนร่วม การเล่าเรื่อง การใช้สื่อดิจิทัล และการสื่อสารเชิงจิตวิทยา เพื่อพัฒนาความรู้ เจตคติ และพฤติกรรมของผู้เรียน ซึ่งเป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาศักยภาพพระวิทยากรและการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้สอดคล้องกับสังคมยุคดิจิทัลอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา แก้วเทพ และคณะ. (2543). สื่อเพื่อชุมชน: การประมวลองค์ความรู้. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

กาญจนา แก้วเทพ. (2546). อีกครั้งกับเรื่องการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม. วารสารวิจัยสังคม, 26(2), 101-135.

กุลิสรา จิตรชญาวณิช. (2561). การศึกษาและความเป็นครูไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เกรียงศักดิ์ เจดีย์แปง. (2551). การพัฒนาประสิทธิภาพการสื่อสารภายในองค์กร สำนักประชาสัมพันธ์เขต 3 (การศึกษาอิสระปริญญาบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการทั่วไป). เชียงราย: มหาวิทยาลัยเชียงราย.

ขวัญวรา วงค์คำ และคณะ. (2565). การจัดการเรียนรู้เชิงรุกโดยใช้เกมคุณธรรมเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองดีของนักเรียนชั้นประถมศึกษา. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(2), 747–761.

ชเนตตี ทินนาม. (2569). เจาะลึก “สื่อ” ยุคดิจิทัล บทบาทและหลักจริยธรรมนักสื่อสาร ร่วมสร้างความจริงในสังคม. สืบค้นเมื่อ 23 พฤษภาคม 2569 จาก https://www.chula.ac.th/highlight/303952/.

ชื่นณัสฐา เสนาะโสตร์. (2565). เกร็ดความรู้ กับเทคนิคการนำเสนออย่างมีประสิทธิภาพ. สืบค้นเมื่อ 23 พฤษภาคม 2569 จาก https://shorturl.asia/LPVqx.

ไชยยศ ปั้นสกุลไชย. (2565). แค่เล่าเรื่องเป็น เห็นโอกาสมากกว่าคนอื่น. กรุงเทพฯ: ต้นคิด.

ธวัชชัย บุตรงาม. (2568). แนวทางการประยุกต์ใช้โปรแกรม Kahoot! ของวิทยากรในยุคดิจิทัล. วารสารพุทธนวัตกรรมการศึกษา, 1(3), 85–96.

นาวิน เพิ่มประยูร. (2562). การสื่อสารเชิงสร้างสรรค์เพื่อสร้างอัตลักษณ์ส่วนบุคคลผ่านเฟซบุ๊กแฟนเพจ (วิทยานิพนธ์ปริญญานิเทศศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการสื่อสารเชิงกลยุทธ์). ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.

พระครูปลัดบุญยัง ทุลฺลโภ (สุนทรวิภาต) และพระมหาสมบัติ ธนปญฺโญ. (2558). บทบาทพระสงฆ์กับการเผยแผ่ยุคปัจจุบัน. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์ฯ, 2(3), 132–138.

พระธัชฑล รกฺขิโต (อัตรัง) และคณะ. (2569). การวิเคราะห์เชิงจิตวิทยาภาษาศาสตร์ของคำพูดให้กำลังใจเพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพการทำงานของบุคลากรทางการศึกษา. วารสารภาษาและวัฒนธรรมศึกษา, 5(2), 85-95.

พระปราโมทย์ วาทโกวิโท และพระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2563). รูปแบบการพัฒนาวิทยากรต้นแบบสันติภาพโดยพุทธสันติวิธี. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(ฉบับเพิ่มเติม), 253-265.

พระมหาศิริพงศ์ จนฺทปาโมชฺโช. (2569, 17 พฤษภาคม). เจ้าอาวาสวัดหนองคูวนาราม อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์ [สัมภาษณ์].

พระวชิระ สุปภาโส. (2569, 17 พฤษภาคม). วัดเทวีวรญาติ แขวงวัดเทพศิรินทร์ เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร [สัมภาษณ์].

พระสมุห์พัชรพล ปญฺญาธโร. (2569, 17 พฤษภาคม). วัดแสลงโทน อำเภอแสลงโทน จังหวัดบุรีรัมย์ [สัมภาษณ์].

พระอุทิศ อาสภจิตฺโต และคณะ. (2569). การพัฒนาวิทยากรสอนธรรมเพื่อสร้างแรงบันดาลใจแก่ผู้ต้องขังในเรือนจำ จังหวัดนครปฐม. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 9(1), 39-52.

ภัทรภณ คบทองหลาง. (2569, 17 พฤษภาคม). ครู โรงเรียนลำดวนพิทยาคม อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์ [สัมภาษณ์].

มนัสพล ยังทะเล และคณะ. (2568). การประยุกต์ธรรมะให้เข้ากับยุคสมัยในการเผยแผ่ธรรมของพระสงฆ์สำหรับเยาวชน. วารสารศรีสุวรรณภูมิปริทรรศน์, 3(3), 294-303.

วศิน อินทสระ. (2558). เทคนิคการเผยแผ่พระศาสนา. สมุทรปราการ: Canna graphic.

วิชชุพงศ์ วรศาสตร์กุล. (2566). ปัญหาการใช้คำสะกดผิดของร้านค้ารอบมหาวิทยาลัยราชภัฏเลย. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 8(3), 640-656.

Morin, A. (2003). Self-awareness review Part 2: Changing or escaping the self. Science & Consciousness Review. Science and Consciousness Review, 1, 1-8.