ดุลยภาพเชิงรุกในนโยบายการต่างประเทศไทยท่ามกลางการแข่งขันระหว่างสหรัฐอเมริกากับจีน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์นโยบายการต่างประเทศของไทยท่ามกลางการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งเป็นบริบทสำคัญที่ส่งผลต่อภูมิรัฐศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในศตวรรษที่ 21 การแข่งขันดังกล่าวมิได้จำกัดอยู่เฉพาะมิติความมั่นคงทางทหารเท่านั้น หากยังครอบคลุมด้านเศรษฐกิจ เทคโนโลยี ห่วงโซ่อุปทาน โครงสร้างพื้นฐาน พลังงาน ความมั่นคงไซเบอร์ และการสร้างอิทธิพลผ่านกลไกระหว่างประเทศ ประเทศไทยในฐานะรัฐขนาดกลางของภูมิภาคจึงต้องดำเนินนโยบายต่างประเทศอย่างรอบคอบ เพื่อรักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ ในฐานะพันธมิตรด้านความมั่นคงและหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ ขณะเดียวกันก็ต้องรักษาความสัมพันธ์กับจีนในฐานะหุ้นส่วนสำคัญด้านเศรษฐกิจ การค้า การลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และความเชื่อมโยงภูมิภาค ใช้กรอบแนวคิดทางความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ได้แก่ แนวคิดสัจนิยม แนวคิดดุลแห่งอำนาจ แนวคิดเสรีนิยมเชิงสถาบัน แนวคิดการถ่วงดุลความเสี่ยง หรือ Hedging และแนวคิดการทูตไผ่ลู่ลม เพื่ออธิบายลักษณะ จุดแข็ง และข้อจำกัดของนโยบายการต่างประเทศไทยในบริบทการแข่งขันของมหาอำนาจ ข้อวิเคราะห์สำคัญชี้ว่า ไทยไม่ควรดำเนินนโยบายแบบเลือกข้างอย่างเด็ดขาด และไม่ควรวางตนเป็นกลางแบบนิ่งเฉย หากควรพัฒนาการทูตไผ่ลู่ลมไปสู่ดุลยภาพเชิงรุก หรือการลู่ลมอย่างมีทิศทาง กล่าวคือ ยืดหยุ่นแต่ไม่ไร้หลักการ ร่วมมือกับทุกฝ่ายแต่ไม่พึ่งพิงฝ่ายใดมากเกินไป และรักษาผลประโยชน์แห่งชาติเป็นศูนย์กลาง อาเซียนควรเป็นพื้นที่กลางทางยุทธศาสตร์ของไทยในการลดแรงกดดันจากการแข่งขันสหรัฐฯ-จีน เพิ่มอำนาจต่อรอง และสร้างความชอบธรรมทางการทูต ขณะเดียวกัน ไทยต้องเสริมสร้างภูมิคุ้มกันภายในประเทศ ทั้งด้านเศรษฐกิจ เทคโนโลยี ทุนมนุษย์ และสมรรถนะรัฐ เพื่อให้สามารถดำรงอิสระทางยุทธศาสตร์และรักษาบทบาทที่สร้างสรรค์ในภูมิภาคได้อย่างยั่งยืน