เกษียณสำราญ: นโยบายสร้างความพร้อมก่อนวัยเก๋า

นิชนันท์ บุญโข

ผู้แต่ง

นิชนันท์ บุญโข นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

เกษียณสำราญ, การเตรียมความพร้อมก่อนเกษียณ, นโยบายสังคมสูงวัย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิด “เกษียณสำราญ” ในฐานะนโยบายสร้างความพร้อมก่อนเข้าสู่วัยเกษียณอย่างรอบด้าน ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ เนื้อหาสังเคราะห์แนวคิด เอกสารทางวิชาการ งานวิจัย และข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่ออธิบายความท้าทายของวัยเกษียณทั้งด้านรายได้ สุขภาพกาย สุขภาพจิต บทบาททางสังคม ความสัมพันธ์ในครอบครัว และความสามารถในการพึ่งพาตนเอง สิ่งที่พบตลอดการสังเคราะห์คือการเตรียมความพร้อมก่อนวัยเกษียณไม่ควรจำกัดอยู่เฉพาะการออมเงิน แต่ต้องครอบคลุมการวางแผนทางการเงิน การส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค การจัดเตรียมที่อยู่อาศัยที่ปลอดภัย การรักษาเครือข่ายทางสังคม การพัฒนาทักษะดิจิทัลและอาชีพ ตลอดจนการสร้างเป้าหมายและบทบาทใหม่ที่มีความหมายหลังเกษียณ บทความจึงเสนอให้ขับเคลื่อนนโยบายผ่านความร่วมมือระหว่างบุคคล ครอบครัว สถานประกอบการ ชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐ โดยมีการประเมินความพร้อมเฉพาะบุคคล ระบบบริการที่เชื่อมโยงกัน งบประมาณต่อเนื่อง และการติดตามผลที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงคุณภาพชีวิต จากการสังเคราะห์ดังกล่าว บทความได้ประมวลออกมาเป็นโมเดล 5P เกษียณสำราญ ซึ่งประกอบด้วย Pocket หรือความพร้อมด้านการเงิน Physical หรือความพร้อมด้านกายและใจ Place หรือความพร้อมด้านบ้านและสิ่งแวดล้อม People หรือความพร้อมด้านครอบครัวและสังคม และ Purpose หรือความพร้อมด้านงานและคุณค่าชีวิต องค์ประกอบทั้งห้ามีความสัมพันธ์เกื้อหนุนกันและสามารถใช้เป็นกรอบประเมิน วางแผน ออกแบบบริการ และกำหนดตัวชี้วัดร่วมกัน การนำโมเดลนี้ไปใช้ตั้งแต่วัยทำงานจะช่วยให้ประชาชนค้นพบจุดเปราะบางและปรับตัวได้ก่อนเกิดปัญหา ลดความเสี่ยงจากรายได้ไม่เพียงพอ ภาวะเจ็บป่วย การพึ่งพิง และความโดดเดี่ยว พร้อมเปลี่ยนการเกษียณจากจุดสิ้นสุดของบทบาทการทำงานให้เป็นช่วงชีวิตใหม่ที่บุคคลยังคงพึ่งพาตนเอง มีส่วนร่วมกับสังคม และดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี มีคุณค่า และมีความสุข

เอกสารอ้างอิง

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2567). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

กวินธิดา จีนเมือง และคณะ. (2568). การเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่สังคมสูงวัย. วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 8(1), 73–84.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2567). เติมรู้ เตรียมพร้อม ก่อนสูงวัย. กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ.

กองส่งเสริมศักยภาพผู้สูงอายุ กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2566–2580). สืบค้น 15 กรกฎาคม 2569 จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/28/843.

จิตนธี ริชชี่ และกนกพร สัยยะสิทธิพานิชย์. (2566). ความต้องการการเรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้สูงอายุในเขตภาคเหนือตอนบน. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 33(2), 1–17.

เฉลิมวงศ์ ธรรมพิชิตศึก และคณะ. (2568). แนวทางการพัฒนาอาชีพผู้สูงอายุสู่สังคมยุคดิจิทัล: กรณีศึกษาศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ จังหวัดมหาสารคาม. วารสารอินทนิลทักษิณสาร มหาวิทยาลัยทักษิณ, 20(2), 127–151.

นิชนันท์ บุญโข และคณะ. (2568). สูงวัยไม่เกษียณ: การจัดการทุนมนุษย์ในยุคประชากรเปลี่ยนผ่าน. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(3), 316–327.

แพรวไพลิน วงษ์สินธุวิเศษ. (2568). เตรียมพร้อมเกษียณอย่างไรให้มีกินใช้ตลอดชีวิต. สืบค้น 15 กรกฎาคม 2569 จาก https://shorturl.asia/sirt2.

รัชฎา จอปา และตวงทิพย์ เชื้อผู้ดี. (2568). การพัฒนารูปแบบเป็นชุมชนที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในเขตสุขภาพที่ 2. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 10(4), 156–168.

สาระ ล่ำซำ. (2565). แนวทางการเตรียมความพร้อมทางการเงินของวัยแรงงานไทยเพื่อรองรับการเข้าสู่การเป็นผู้สูงอายุ. วารสารรัฏฐาภิรักษ์, 64(1), 31-41.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). สศช. จัดงาน เวทีแลกเปลี่ยนบทเรียนจากต่างประเทศเพื่อรับมือกับสังคมสูงวัยระดับสุดยอด. สืบค้นเมื่อ 16 กรกฎาคม 2569 จาก https://www.nesdc.go.th/shr24092025/.

สิริวิมล ไชยมงคล และคณะ. (2566). การเตรียมความพร้อมก่อนวัยสูงอายุของพยาบาลวิชาชีพ: กรณีศึกษาโรงพยาบาลพะเยา. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี, 17(1), 90–101.

อุมาพร กาญจนคลอด และธารินี จริยาปยุกต์เลิศ. (2567). การจัดการความพร้อมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่อการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุในอำเภอนบพิตำ จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารนาคบุตรปริทรรศน์, 16(1), 134-146.

Chongthawonsatid, S. (2022). Socioeconomic status and health condition of the older adult and elderly population in Thailand. Thai Journal of Public Health, 52(1), 79–87.

La Rue, C. J. et al. (2022). A meta-analysis of retirement adjustment predictors. Journal of Vocational Behavior, 136, 103723.

Pengpid, S. & Peltzer, K. (2023). Prevalence and associated factors of incident and persistent loneliness among middle-aged and older adults in Thailand. BMC Psychology, 11, Article 70.

World Health Organization Regional Office for Europe. (2023). Promoting physical activity and healthy diets for healthy ageing in the WHO European Region. Retrieved June 20, 2026, from https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2023-8002-47770-70520.

World Health Organization. (2023). Key steps for developing national programmes for age-friendly cities and communities. Geneva, Switzerland: World Health Organization.

_____. (2023). Healthy ageing: A priority for delivering universal health coverage. Retrieved June 20, 2026, from https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2023-8002-47770-70520.

_____. (2023). Progress report on the United Nations Decade of Healthy Ageing, 2021–2023. Retrieved June 20, 2026, from https://www.who.int/publications/i/item/9789240079694.

_____. (2025). Measuring the progress and impact of the UN Decade of Healthy Ageing (2021–2030): Framework and indicators recommended by WHO Technical Advisory Group. Retrieved June 20, 2026, from https://www.who.int/publications/i/item/9789240104181.