การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย

เสาวคนธ์ ศักดิ์ชัยศรี; เกียรติศักดิ์ สุขเหลือง; สุรพล สุยะพรหม

ผู้แต่ง

เสาวคนธ์ ศักดิ์ชัยศรี คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
เกียรติศักดิ์ สุขเหลือง คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
สุรพล สุยะพรหม คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

คุณภาพชีวิตการปฏิบัติงาน, บุคลากรรัฐวิสาหกิจ, การรถไฟแห่งประเทศไทย, ภาวนา 4

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย 2. ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย และ3. นำเสนอการบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย ดำเนินการวิจัยแบบผสานวิธี การวิจัยเชิงปริมาณมีกลุ่มตัวอย่างเป็นบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย จำนวน 388 คน ได้จากการสุ่มแบบชั้นภูมิ ใช้แบบสอบถามที่มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ 0.952 วิเคราะห์ด้วยค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการถดถอยพหุคูณแบบเป็นขั้นตอน การวิจัยเชิงคุณภาพมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 18 รูปหรือคน คัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกโดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา และจัดสนทนากลุ่มเฉพาะจำนวน 10 รูปหรือคน เพื่อยืนยันองค์ความรู้หลังการสังเคราะห์ข้อมูล

ผลการวิจัยพบว่า 1. คุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทยโดยภาพรวมและรายด้านอยู่ในระดับมาก โดยด้านความมั่นคงในอาชีพและการจ้างงานและด้านความสมดุลระหว่างงานกับชีวิตส่วนตัวมีค่าเฉลี่ยสูงสุดเท่ากัน รองลงมา คือ ด้านสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี และด้านการพัฒนาทักษะ ตามลำดับ 2. ปัจจัยส่งเสริมคุณภาพชีวิตการทำงานส่งผลต่อคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 จำนวน 4 ด้าน ได้แก่ นโยบายและการบริหาร ลักษณะงาน ความสำเร็จในการปฏิบัติงาน และความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ร่วมกันทำนายได้ร้อยละ 57.0 ส่วนหลักภาวนา 4 ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 จำนวน 3 ด้าน ได้แก่ กายภาวนา จิตภาวนา และปัญญาภาวนา ร่วมกันทำนายได้ร้อยละ 54.4 และ 3. การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต การปฏิบัติงานของบุคลากรการรถไฟแห่งประเทศไทย เป็นการเชื่อมโยงปัจจัยส่งเสริมคุณภาพชีวิตการทำงาน 5 ด้าน ซึ่งเป็นปัจจัยสนับสนุนจากองค์กร เข้ากับหลักภาวนา 4 เพื่อพัฒนากาย ความประพฤติ จิตใจ และปัญญาของบุคลากร ควบคู่กับการจัดระบบงานและการบริหารที่เป็นธรรม เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงาน 4 ด้าน และคุณภาพการให้บริการประชาชน

เอกสารอ้างอิง

จิรัตติกาล สุขสิงห์ และคณะ. (2567). พุทธบูรณาการเพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพการปฏิบัติงานของบุคลากรสำนักงานชลประทานที่ 11 กรมชลประทาน. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 7(1), 108–122.

ชลิดา ละม้ายพันธุ์ และแสงจิตต์ ไต่แสง. (2567). การพัฒนาคุณภาพชีวิตในการทำงานที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานของบุคลากรในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอ่างทอง. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 7(3), 26–40.

ณัฐกณัณฐ์ ธิติกิตตินันท์ และคณะ. (2568). การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรเทศบาลเมืองปทุมธานี. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 8(5), 109–121.

ถนอมขวัญ อยู่สุข และคณะ. (2565). การพัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธของผู้เกษียณอายุการปฏิบัติงานจากกรมชลประทาน. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 11(4), R40–R54.

นัฐพล บุญสอน และคณะ. (2567). การประยุกต์หลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตในการปฏิบัติงานของบุคลากรสำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา. วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 6(2), 58–72.

น้ำฝน ศิลปพาณิชกุล และกมลวรรณ วรรณธนัง. (2566). แนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตในการทำงานของบุคลากรองค์การบริหารส่วนตำบลชะแมบ อำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 6(6), 42–55.

ฝ่ายทรัพยากรบุคคล การรถไฟแห่งประเทศไทย. (2568). เอกสารประกอบรายงานสถิติอัตรากำลัง ประจำเดือนกรกฎาคม 2568. กรุงเทพฯ: การรถไฟแห่งประเทศไทย.

พระปลัดสถิตย์ โพธิญาโณ และเกียรติศักดิ์ สุขเหลือง. (2567). การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตการปฏิบัติงานของบุคลากรเทศบาลในจังหวัดเชียงใหม่. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 13(5), 362–372.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2558). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 31). กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.

พระสุมิตร สุจิตฺโต. (2563). คุณภาพชีวิตในการปฏิบัติงานของบุคลากรองค์การบริหารส่วนตำบลในอำเภอเมืองสิงห์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 3(2), 1–10.

ภูรีภัทร ห้วยหงส์ทอง และคณะ. (2562). การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตในการทำงานของบุคลากรกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกระทรวงมหาดไทย. วารสารบัณฑิตศึกษามหาจุฬาขอนแก่น. 6(3), 229–247.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ. (2567). หลักเกณฑ์การประเมินกระบวนการปฏิบัติงานและการจัดการ Core Business Enablers ของรัฐวิสาหกิจ. กรุงเทพฯ: กระทรวงการคลัง.

สำนักงานนโยบาย แผน วิจัยและพัฒนา การรถไฟแห่งประเทศไทย. (2567). แผนวิสาหกิจการรถไฟฯ พ.ศ. 2566 - 2570 (แผนฟื้นฟูการรถไฟฯ) และแผนปฏิบัติการฯ ประจำปี 2568. กรุงเทพฯ: การรถไฟแห่งประเทศไทย.

Al-Otaibi, R. G. A.-H. (2020). The impact of work-life quality on staff performance at Dawadami Public Hospital, Saudi Arabia. Journal of Human Resource and Sustainability Studies, 8(2), 107–130.

Eurofound. (2002). Quality of work and employment in Europe: Issues and challenges. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities.

Van Dersal, W. R. (1968). The successful supervisor in government and business (Rev. ed.). New York: Harper & Row.

Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). New York: Harper & Row.