ธรรมาภิบาลเชิงพุทธกับการบริหารงานของนายอำเภอในสังคมยุคใหม่

เดชฤทธิ์ ถิตย์ฉาย

ผู้แต่ง

เดชฤทธิ์ ถิตย์ฉาย นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

ธรรมาภิบาลเชิงพุทธ, การบริหารงาน, นายอำเภอ, สังคมยุคใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวคิดหลักการธรรมาภิบาลเชิงพุทธรวมทั้งการวิเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้ในการบริหารงานของนายอำเภอในสังคมยุคใหม่ โดยการวิเคราะห์ระหว่างหลักธรรมาภิบาลกับหลักพุทธธรรม อันได้แก่ ทศพิธราชธรรม พรหมวิหาร 4 สังคหวัตถุ 4 และอิทธิบาท 4 อปริหานิยธรรม 7 ซึ่งปัจจุบันแม้ว่าหลักธรรมาภิบาลจะได้การยอมรับอย่างแพร่หลายในการบริหารงานของภาครัฐ แต่การนำมาปฏิบัติในการบริหารงานของนายอำเภอยังพบอุปสรรคหลายประการ การประยุกต์ใช้หลักธรรม จึงอาจเป็นทางออกที่เหมาะสมกับสังคมยุคใหม่ ดังนั้น ธรรมาภิบาลเชิงพุทธจึงเป็นแนวทางการบริหารงาน ซึ่งมุ่งบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาเข้ากับหลักธรรมาภิบาลสากล ประกอบไปด้วย หลักนิติธรรม หลักคุณธรรม หลักความโปร่งใส หลักความรับผิดชอบ หลักการมีส่วนร่วม และหลักความคุ้มค่า เพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพในการบริหารราชการ นอกจากนี้ การเสริมสร้างประสิทธิภาพในการบริหารราชการในบริบทของสังคมยุคใหม่ที่มีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วในทางด้านสังคมเศรษฐกิจ และเทคโนโลยี โดยนายอำเภอในฐานะผู้บริหารราชการแผ่นดินระดับอำเภอและผู้บริหารสูงสุดในพื้นที่อำเภอ จำเป็นต้องปรับบทบาทจากผู้สั่งการสู่การเป็นผู้นำเชิงบูรณาการที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง ซึ่งการนำหลักธรรมาภิบาลเชิงพุทธมาประยุกต์ใช้จะช่วยส่งเสริมการตัดสินใจที่อยู่บนพื้นฐานของคุณธรรม และความรับผิดชอบต่อสังคม ตลอดจนการสนับสนุนการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ในการพัฒนาพื้นที่ อันจะนำไปสู่การบริหารราชการที่มีประสิทธิภาพ โปร่งใส เป็นธรรม และตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนได้อย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง

กรมการปกครอง. (2567). คู่มือปฏิบัติราชการฝ่ายปกครอง “บทบาทนายอำเภอกับการบริหารจัดการงานพื้นที่”. กรุงเทพฯ: กรมการปกครอง.

ถวิลวดี บุรีกุล. (2546). ธรรมาภิบาล: หลักการเพื่อการบริหารรัฐกิจแนวใหม่. นนทบุรี: สถาบันพระปกเกล้า.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระมหาธนวัฒน์ ปริยตฺติเมธี. (2568). ธรรมาภิบาลเชิงพุทธ: แนวทางการสร้างธรรมรัฐในสังคมไทยร่วมสมัย. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(2), 257–271.

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ 8) พ.ศ. 2553. (2553, 7 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 127 ตอนที่ 75 ก. หน้า 51–53.

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534. (2534, 4 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 108 ตอนที่ 156. หน้า 1-41.

ยิ่งยศ บุณยานันต์. (2564). หลักธรรมาภิบาลกับการบริหารองค์กร. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 13(1), 60-66.

วรเดช จันทรศร. (2544). ปรัชญาของการบริหารภาครัฐ. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการปฏิรูประบบราชการ.

สมศักดิ์ จังตระกุล. (2554). การจัดการความขัดแย้งโดยนายอำเภอของประชาชนในประเทศไทย (วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการภาครัฐและเอกชน). นครปฐม: มหาวิทยาลัยคริสเตียน.

อำนาจ ยอดทอง. (2562). วิเคราะห์เชิงวิพากษ์แนวคิดว่าด้วยทศพิธราชธรรมในพระพุทธศาสนาคือธรรมาภิบาล. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(1), 1–19.

อุทัย สติมั่น. (2561). กระบวนทัศน์ธรรมมาภิบาลสำหรับผู้นำยุคโลกาภิวัตน์. วารสารบัณฑิตสาเกตปริทรรศน์, 3(2), 1-14.

OECD. (2020). Policy framework on sound public governance: Baseline features of governments that work well. OECD Publishing. Retrieved July 10, 202, from https://www.oecd.org/en/publications/policy-framework-on-sound-public-governance_c03e01b3-en.html.