แนวทางการพัฒนาการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชนท้องถิ่น: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชนตำบลเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพการดำเนินงาน จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค และ 2) เพื่อร่วมกำหนดแนวทางการพัฒนาการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชนตำบลเกาะเกร็ดจังหวัดนนทบุรี ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่ประกอบด้วย 2 ขั้นตอน 1) การสัมภาษณ์เชิงลึกร่วมกับการสังเกตแบบมีส่วนร่วมจากคณะกรรมการบริหารวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่จำนวน 6 กลุ่มรวม 18 คน 2) การสนทนากลุ่มจากตัวแทนผู้ที่มีความเกี่ยวข้องกับการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน จำนวน 16 คน กระบวนวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลเป็นลักษณะการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา โดยผลการศึกษาพบว่า 1) สภาพการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชน การดำเนินงานที่ผ่านมาไม่ได้มีการจัดทำแผนพัฒนากลุ่มอย่างเป็นระบบ ลักษณะการก่อเกิดของกลุ่มและการพัฒนาทุนทรัพยากร ร่วมกับกระบวนการส่งเสริมและสนับสนุนของหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อการผลิตสินค้าบนพื้นฐานความมั่นคงด้านทรัพยากร และวัตถุดิบท้องถิ่นถือว่าเป็นจุดแข็งด้านความสามารถในการผลิต ขณะที่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวและความมีอัตลักษณ์เชิงวัฒนธรรม ประกอบกับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ ถือว่าเป็นปัจจัยเสริมแรงที่สำคัญในการพัฒนาสินค้าและวิสาหกิจชุมชนของพื้นที่ อย่างไรก็ตามจุดอ่อนที่ควรได้รับการพัฒนาคือ การพัฒนาระบบการบริหารจัดการเชิงระบบ ด้านการบริหารจัดการเชิงข้อมูลและทิศทางการพัฒนาความหลากหลายของผลผลิตและการบริการที่มีประสิทธิภาพ ขณะที่ปัจจัยเชิงพื้นที่เป็นที่ราบลุ่มและปัญหาอุทกภัย ตลอดจนข้อจำกัดการสัญจรทางน้ำ ถือว่าเป็นอุปสรรคในกระบวนการพัฒนา 2) ผลการวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชน ชี้ให้เห็นว่าการบริหารจัดการควรมีการกำหนดเป้าหมายกิจกรรมการพัฒนาที่ชัดเจน การพัฒนาความรู้ ทักษะและทุนการบริหารจัดการของวิสาหกิจ อาทิ การส่งเสริมทางการตลาด การสื่อสารกับสังคมทุกระดับ การพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อยกระดับและมาตรฐานคุณภาพสินค้า การสืบสานค่านิยมภูมิปัญญาวัฒนธรรมท้องถิ่น การเชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับสินค้าของพื้นที่ การส่งเสริมเยาวชนรุ่นใหม่ให้เข้ามามีส่วนร่วมกระบวนการพัฒนา ตลอดจนการศึกษานี้ได้นำเสนอเกาะเกร็ดโมเดล (KOHKRET Model) ที่สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ตัวแปรการพัฒนาศักยภาพการบริหารวิสาหกิจชุมชนของพื้นที่ในอนาคต