เรื่องเล่าและประสบการณ์การพัฒนาศักยภาพชุมชนภายใต้การทำงานโครงการ U2T เพื่อเพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันภายใต้เศรษฐกิจสร้างสรรค์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การพัฒนาศักยภาพชุมชนให้มีขีดความสามารถทางการแข่งขันและพึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืนต้องเผชิญกับความท้าทายหลายประการ บทความวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเรื่องเล่าและประสบการณ์เกี่ยวกับแนวทางการพัฒนาศักยภาพชุมชน และศึกษาปัจจัยความสำเร็จในการพัฒนาศักยภาพชุมชนภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานการทำงานโครงการ U2T จากมุมมองของหน่วยบูรณาการรายตำบลและชุมชน รูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ พื้นที่วิจัยครอบคลุมโครงการ U2T มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระยะที่ 1 จำนวน 5 ตำบล จาก 140 ตำบล ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ตัวแทนจากหน่วยงานบูรณาการ ผู้นำชุมชน คนในชุมชน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง กับการพัฒนาพื้นที่ ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจงแห่งละ 5 คน รวม 25 คน เครื่องมือวิจัยคือแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างสำหรับการสัมภาษณ์รายบุคคลและการสัมภาษณ์กลุ่ม ซึ่งผ่านการตรวจสอบความสอดคล้องและน่าเชื่อถือจากผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 3 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า แนวทางการพัฒนาศักยภาพชุมชนประกอบด้วย 4 แนวทางหลัก คือ 1) การพัฒนาผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ 2) การยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 3) การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมเชิงสร้างสรรค์ และ 4) การถ่ายทอดแนวคิดหรือองค์ความรู้ใหม่เชิงสร้างสรรค์ ในขณะที่ปัจจัยความสำเร็จในการพัฒนาศักยภาพชุมชนประกอบด้วย 7 ประการ คือ 1) การตอบสนองต่อความต้องการของชุมชน 2) การสนับสนุนจากเครือข่ายภายในและภายนอก 3) บทบาทของผู้นำชุมชน 4) การบริหารจัดการอย่างมีระบบ 5) การมีส่วนร่วมของคนในชุมชน 6) การมีทุนทางทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาหลากหลาย และ 7) ประสบการณ์ทำงานเชิงพื้นที่ ผลการวิจัยเป็นประโยชน์สำหรับชุมชนเพื่อนำข้อมูลไปต่อยอดพัฒนาศักยภาพชุมชนให้มีความสามารถในการพัฒนาและพึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน ตลอดจนเป็นฐานในการกำหนดนโยบายการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนสำหรับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
กนกวรา พวงประยงค์. (2561). บทบาทของเศรษฐกิจสร้างสรรค์และพฤติกรรมเชิงสร้างสรรค์ในการพัฒนายกระดับวิสาหกิจชุมชนไทย. วารสารพัฒนศาสตร์, 1(1), 1-33. สืบค้นจาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/gvc-tu/article/view/148893
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). U2T BCG HACKATHON 2021: มหาวิทยาลัยสู่ตำบลสร้างรากแก้วให้ประเทศ. สืบค้นเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2567, จาก https://online.pubhtml5.com/lcro/nruv/#p=1
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2562, 26 พฤศจิกายน). ข้อเสนอ BCG in Action: The New Sustainable Growth Engine โมเดลเศรษฐกิจสู่การพัฒนาที่ยังยืน. สืบค้นเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2567, จาก https://www.nxpo.or.th/th/report/9394/
โกวิทย์ พวงงาม. (2553). การจัดการตนเองของชุมชนและท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: บพิธการพิมพ์จำกัด.
ขวัญกมล ดอนขวา. (2559). แบบจำลองเศรษฐกิจสร้างสรรค์และพฤติกรรมเชิงสร้างสรรค์มีผลต่อยุทธศาสตร์ระยะยาวการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนของประเทศไทย(รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
จาตุรงค์ สุทาวัน. (2567). การประเมินผลโครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมฐานรากหลังโควิดด้วยเศรษฐกิจ BCG (U2T for BCG) กรณีศึกษา: ตำบลสร้อยละคร อำเภอลาดยาว จังหวัดนครสวรรค์. Journal of Education and Social Agenda, 1(1), 15-30. สืบค้นจาก https://so15.tci-thaijo.org/index.php/ACJJ/article/view/1142
ดนุช ตันเทอดทิตย์ และ สัมพันธ์ เย็นสำราญ. (2566). การถอดบทเรียนโครงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมฐานรากหลังโควิดด้วยเศรษฐกิจ BCG ประเทศไทย (U2T for BCG). วารสารชุมชนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, 17(1), 26-39. สืบค้นจาก
https://so04.tci-thaijo.org/index.php/NRRU/article/view/264030
ทัตพร คุณประดิษฐ์, อติณัฐ จรดล, รัชพล สัมพุทธานนท์, วัชรี หาญเมืองใจ, รุ่งนภา ทากัน, ศรัณย์ จีนะเจริญ, พิษณุภาคิณ ไชยมงคล, อ้อมหทัย ดีแท้, ณัฐธิดา สุภาหาญ และ พงษ์พันธุ์ ลีฬหเกรียงไกร. (2567). การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างสร้างสรรค์บนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ และการมีส่วนร่วมของชุมชน กรณีศึกษาลุ่มแม่น้ำแรม จังหวัดเชียงใหม่. Life Sciences and Environment Journal, 25(1), 237-248. สืบค้นจาก https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/psru/article/view/255802
นภาภรณ์ หะวานนท์. (2552). วิธีการศึกษาเรื่องเล่า: จุดเปลี่ยนของการวิจัยทางด้านสังคมศาสตร์. วารสารสังคมลุ่มน้ำโขง, 5(2), 1-22. สืบค้นจาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/mekongjournal/article/view/6862
นรินทร์ สังข์รักษา. (2561). เรื่องเล่า: วิธีวิทยาแนวใหม่ในการแสวงหาความรู้เพื่อการวิจัยทางสังคม. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 10(2), 1-18. สืบค้นจาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/suedureasearchjournal/article/view/170462
นิตยา โพธิ์นอก และ รัชวดี แสงมหะหมัด. (2560). การเสริมสร้างศักยภาพชุมชนเพื่อใช้สิทธิในการจัดการ ทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 15(2), 70-93. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/kpi_journal/article/view/244104
บริษัท เอฟฟินิตี้ จำกัด. (2562). รายงานการศึกษาการพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ สาขางานฝีมือและหัตถกรรมปี 2562. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน).
เบญจมาศ เมืองเกษม และ ณัฐทิยา วัฒนศิริศาสตร์. (2566). การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนต้นแบบตามแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์สู่การจัดการสวัสดิการชุมชน ตำบลห้วยสัก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย. วารสารเครือข่ายบัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏภาคเหนือ, 13(3), 17-32. สืบค้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JGNRU/article/view/265851
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. (2565). การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองและเท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงโดยอาศัยการดำเนินงานอย่างบูรณาการ. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน).
ผู้จัดการออนไลน์. (2564, 23 พฤศจิกายน). “U2T” มหาวิทยาลัยสู่ตำบล ความสำเร็จของการพลิกวิกฤติเป็นโอกาสสร้างรากฐานพลิกโฉมประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 16 ตุลาคม 2567, จาก https://mgronline.com/entertainment/detail/9640000115923
พระปัญญวัฒน์ คุตฺตสีโล (อโนราช), พระสิทธิรักษ์ จนฺทสาโร (หมู่หัวนา), พัชรี ศิลารัตน์, ปัญญา คล้ายเดช และ วสันต์ ศรีสอาด. (2567). ผลกระทบจากการแก้ไขปัญหาการระบาดของโรคโควิด-19 ของภาครัฐ. วารสารเสฏวิทย์ปริทัศน์, 4(1), 33-42. สืบค้นจาก https://so12.tci-thaijo.org/index.php/stw/article/view/1031
พัฒนภาณุ ทูลธรรม. (2563). ปริทรรศน์การวิจัยแนวเรื่องเล่าทางสังคมศาสตร์สู่งานสังคมสงเคราะห์. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 11(1), 89-106. สืบค้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/truhusocjo/article/view/242595
พงศ์พันธ์ อนันต์วรณิชย์. (2564). การพัฒนาตัวแบบกระบวนการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเชิงสร้างสรรค์: กรณีศึกษาจากการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนเชิงวัฒนธรรมและเชิงสร้างสรรค์ 3 ชุมชน. วารสารการจัดการธุรกิจ มหาวิทยาลัยบูรพา, 10(2), 65-87. สืบค้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/BJBM/article/view/249459
พรพจน์ ศรีดัน. (2564). โครงการนวัตกรรมทางสังคมกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์สู่การแข่งขันเชิงพาณิชย์ ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน(รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรพจน์ ศรีดัน, ภัสสรา บุญญฤทธิ์ และ ธิดาศิลป์ เปลี่ยนละออ. (2566). การพัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำพริกปลาบูดูภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน กลุ่มวิสาหกิจชุมชนดารุ้ลอิบาดะห์ กรุงเทพมหานคร. วารสารวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่, 15(4), 337-351. สืบค้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/abcjournal/article/view/268771
รติมา พงษ์อริยะ. (2565). โครงการมหาวิทยาลัยสู่ตำบล สร้างรากแก้วให้ประเทศ (U2T) กับการพัฒนาชุมชนด้านผลิตภัณฑ์: กรณีศึกษาเปรียบเทียบชุมชนบ้านทะเลน้อย ตำบลทางเกวียน และชุมชนบ้านวังหว้า ตำบลวังหว้า อำเภอแกลง จังหวัดระนอง(วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ลลิตา พิมทา และ รักษดาวัลย์ ศิริตาคำ. (2564). การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพทางการจัดการชุมชนอย่างยั่งยืนของชุมชนบ้านมะยาง อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 9(3), 465-473. สืบค้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JCDLQ/article/view/247071
วิทเอก สว่างจิตร, อรวรรณ เจริญรัตน์, วิยดา เหล่มตระกูล และ กัญญารัตน์ ไชยสงคราม. (2566). การถอดบทเรียนการยกระดับศักยภาพการท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงสร้างสรรค์บนฐานอัตลักษณ์ท้องถิ่น. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 15(2), 164-176. สืบค้นจาก https://so05.tci-
thaijo.org/index.php/pimjournal/article/view/256468
สุภาภรณ์ ประสงค์ทัน. (2567). การท่องเที่ยววิถีชนบท ความคิดเชิงสร้างสรรค์กับการเพิ่มมูลค่าเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุวิทย์ เมษินทรีย์. (2563). โลกเปลี่ยน คนปรับ หลุดจากกับดัก ขยับสู่ความยั่งยืน. กรุงเทพฯ: กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2565). ถอดบทเรียนโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย). กรุงเทพฯ: กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม.
หทัยชนก คะตะสมบูรณ์. (2563). การพัฒนาศักยภาพของชุมชนเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาตำบลเนินศาลา อำเภอโกรกพระ จังหวัดนครสวรรค์. วารสารสันติศึกษาปริทัศน์ มจร., 8(2). 473-488. สืบค้นจาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/238762
อรช กระแสอินทร์, เพกา เสนาะเมือง, นันทชัย ไตรรัตน์วงศ์ และ นภาวดี โรจนธรรม. (2565). การพัฒนากรอบแนวคิดสำหรับการออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ตามแนวทาง BCG. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 24(1), 122-136. สืบค้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jica/article/view/256867
อุทิศ ทาหอม. (2562). รูปแบบการพัฒนาศักยภาพทุนทางวัฒนธรรม เพื่อรองรับการท่องเที่ยวชุมชนอย่างยั่งยืนบ้านห้วยหลายพัฒนา ตำบลโคกสะอาด อำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์(รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.).
Putnam, R. D. (1993). The prosperous community-social capital and public life. American Prospect, 4(13), 35-45. Retrieved from https://faculty.washington.edu/matsueda/courses
Sharkey, J. (2004). Live stories don’t tell: Exploring the untold in autobiographies. Curriculum Inquiry, 34(4), 495-512. https://doi.org/10.1111/j.1467-873X.2004.00307.x
