อิทธิพลของเบญจศีลข้อที่ 4 ต่อการพัฒนาการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย

บทคัดย่อ

สื่อสังคมออนไลน์เต็มไปด้วยความขัดแย้งทางการเมืองทั้งที่ควรเป็นพื้นที่สาธารณะในการแสดงออกตามหลักเสรีภาพประชาธิปไตย มีผู้พยายามนำเสนอการบังคับใช้กฎหมายหรือการกำกับดูแลจากผู้ให้บริการฯซึ่งยังคงเป็นการแก้ปัญหาปลายเหตุ ดังนั้น สังคมไทยจึงควรส่งเสริมการประพฤติตนตามหลักเบญจศีลข้อที่ 4 ซึ่งเป็นคุณธรรมพื้นฐานสำคัญในพระพุทธศาสนาเพื่อลดสภาพปัญหานี้ บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของดุษฎีนิพนธ์ โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลของเบญจศีลข้อที่ 4 ต่อการพัฒนาการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย 2) เพื่อพัฒนาการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยตามหลักเบญจศีลข้อที่ 4 และ 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการพัฒนาการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยตามหลักเบญจศีลข้อที่ 4 ที่เหมาะสมและควรจะเป็นในอนาคต โดยเป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Research Methods) ประกอบด้วย การพัฒนาโมเดลเชิงทฤษฎี การเก็บข้อมูลเชิงปริมาณด้วยแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างเจนเนอเรชั่น Z อายุ 18–34 ปี ที่เคยแสดงความคิดเห็นการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ และการวิเคราะห์สมการเชิงโครงสร้าง (Structural Equation Modeling - SEM) ควบคู่กับการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มเฉพาะเพื่อทวนสอบรูปแบบที่พัฒนา

ผลการวิจัยพบว่า การวิจัยระยะที่ 1 ประชาชนไทยเจนเนอเรชั่น Z เข้าใจและปฏิบัติตามหลักเบญจศีลข้อที่ 4 ระดับปานกลาง ต่างกันแต่ละบุคคลอย่างมีนัยสำคัญ ผลการวิเคราะห์SEM ชี้ให้เห็นความสัมพันธ์เชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างปัจจัยต่าง ๆ ตามแนวคิดทฤษฎี ได้แก่ ความเข้าใจเบญจศีลข้อที่ 4 ส่งผลให้ตระหนักและปฏิบัติตาม ซึ่งส่งผลต่อเนื่องให้เปิดใจรับฟังและตั้งคำถามกับตนเองฯ ซึ่งกระบวนการเหล่านี้นำมาซึ่งคุณภาพการแสดงออกทางการเมืองผ่านสื่อสังคมออนไลน์ที่สูงขึ้น การวิจัยระยะที่ 2 จากการสัมภาษณ์เชิงลึกยืนยันข้อค้นพบดังกล่าวโดยเน้นว่า การพัฒนาคุณภาพการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองนั้น ควรเริ่มจากปลูกฝังเบญจศีลข้อที่ 4 ในระดับบุคคลควบคู่กับฝึกฝนพฤติกรรมเปิดใจรับฟังและตั้งคำถามกับตนเอง การวิจัยระยะที่ 3 จากการสนทนากลุ่มเฉพาะสนับสนุนการขับเคลื่อนอย่างโดยอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ทั้งสถาบันครอบครัว การศึกษา ศาสนา สื่อมวลชน สังคม และภาครัฐ เพื่อเปลี่ยนค่านิยมสู่วุฒิภาวะทางการเมืองบนฐานแห่งศีลธรรม ความจริง และความรับผิดชอบต่อส่วนรวม พร้อมทั้งเสนอตัวแบบการบูรณาการธรรมะสอดผสานกับทักษะการสื่อสารซึ่งส่งเสริมคุณภาพประชาธิปไตยเชิงพฤติกรรมในโลกดิจิทัลได้อย่างเป็นระบบ