ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยภาคใต้จากหนังสือบุด จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการศึกษาประวัติต้นฉบับ วรรณลักษณ์ และเรื่องย่อของตำราแพทย์แผนไทย และภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยภาคใต้จากหนังสือบุด ที่พบในจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลจากเอกสาร และการวิเคราะห์สังเคราะห์เอกสารโบราณที่เป็นตำราแพทย์แผนไทยที่ผ่านการคัดเลือก จำนวน 10 ฉบับ ซึ่งพบในจังหวัดปัตตานี จำนวน 5 ฉบับ จังหวัดนราธิวาส จำนวน 4 ฉบับ และจังหวัดยะลา จำนวน 1 ฉบับ ผลการวิจัยพบว่า
1. การศึกษาวรรณลักษณ์และเรื่องย่อของตำราแพทย์แผนไทยภาคใต้ จากหนังสือบุดจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส พบว่า ต้นฉบับส่วนใหญ่ได้รับมรดกตกทอดมาจากบรรพบุรุษบางฉบับมีอายุกว่า 100 ปี เป็นหนังสือบุดขาวทั้งหมด อักษรที่ใช่เป็นอักษรปัลลวะ ขอม และไทย ใช้เป็นภาษาไทยกลางไทยภาคใต้ บาลี และขอม ผสมผสานระหว่างบทร้อยแก้ว และร้อยกรอง
2. การศึกษาภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยภาคใต้จากหนังสือบุด พบว่าตำราแพทย์แผนไทย ทั้ง 10 ฉบับ เป็นตำรายาที่แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาด้านการแพทย์แผนไทย 9 ภูมิปัญญา ได้แก่ (1) การปรุงยา และการรักษาโรคหลากหลายวิธี (2) การใช้ภาษาถิ่นใต้ (3) การบันทึกตำรับยาหลากหลายประเภทในตำราฉบับเดียวกัน (4) ภูมิปัญญาการใช้เวทมนต์คาถาอาคม และอักขรเลขยันต์ (5) การใช้พืชวัตถุ สัตว์วัตถุ และธาตุวัตถุ (6) การใช้ภาพสัญลักษณ์สื่อความหมาย (7) การอ้างอิงเทพเจ้า เทวดาอารักษ์และพระฤาษีในการรักษาผู้ป่วย (8) การนำตำรายาทราง และตำรายาแก้โรคเกี่ยวกับสตรีมาใช้ประโยชน์ (9) การพึ่งพาตนเองของผู้คนในอดีต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
กิตติ สมบัติ, นงพรรณ พิริยานุพงศ์ และ สายัณต์ อาจณรงค์. (2546). ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพตนเองของชาวไทยมุสลิมสามจังหวัดชายแดนภาคใต้(รายงานวิจัย). สงขลา. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่.
ก่องแก้ว วีระประจักษ์. (2545). สารนิเทศจากคัมภีร์ใบลานสมัยอยุธยา. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
จันทร์ทิรา เจียรณัย, ณัฐฐิตา เพชรประไพ, นรีลักษณ์ สุวรรณโนบล และ ศรัญญา จุฬารี. (2556). การศึกษาภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย การผดุงครรภ์แผนไทย และการใช้สมุนไพรของหมอพื้นบ้าน: กรณีศึกษาหมอพื้นบ้านรอบเขตพื้นที่เขื่อนน้ำพุง จังหวัดสกลนคร(รายงานวิจัย). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
จุฑาทิพย์ ยอดพิจิตร. (2543). วิเคราะห์ลักษณะอักษรและอักขรวิธีไทยถิ่นภาคใต้ในสมัยรัตนโกสินทร์ ช่วง พ.ศ. 2362-2461 จากหนังสือบุด (วิทยานิพนธ์ศึกษามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยทักษิณ.
ชัยวุฒิ พิยะกูล. (2556). ตำราฉบับนายเมือง บกเขาแดง อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส. ในบรรณนิทัศน์ ตำราการแพทย์แผนไทยภาคใต้จากหนังสือบุด. โครงการจัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยภาคใต้ จากหนังสือบุดและหมอพื้นบ้าน. สถาบันทักษิณคดีศึกษา, มหาวิทยาลัยทักษิณ และมูลนิธิสุขภาพไทย.
ชินพัฒน์ เฉลิมรัมย์ และ สุทธิรา เซดลัค. (2563). เวชกรรมพื้นบ้านในเอกสารใบลานอีสาน: กรณีศึกษาโรคผิวหนัง. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 39(4), 457-471. สืบค้นจาก https://li01.tci-thaijo.org/index.php/scimsujournal/article/view/207240
ณชลกร แสงแก้ว. (2552). ศึกษาเปรียบเทียบค้าเรียกชื่อสมุนไพรในภาคใต้จากหนังสือบุดกับภาษาไทยมาตรฐาน(วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ปิยาภรณ์ แสนศิลา และ ปรกช จิตต์อำมาตย์. (2565). การปริวรรตตำรายาสมุนไพรที่ปรากฏในคัมภีร์ใบลานอีสาน: กรณีศึกษาคัมภีร์ใบลานของหมอพื้นบ้านพิมพ์ แก้ววิเศษ ผูกที่ 2. วารสารหมอยาไทยวิจัย, 8(2), 147-160. สืบค้นจาก https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ttm/article/view/257648
พิทยา บุษรารัตน์ และ รัชการ วิชชุรังศรี. (2556). ตำราฉบับนายขวัญทอง จันทรประดิษฐ์ อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี. ในบรรณนิทัศน์ตำราการแพทย์แผนไทยภาคใต้จากหนังสือบุด. โครงการจัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยภาคใต้ จากหนังสือบุดและหมอพื้นบ้าน. สถาบันทักษิณคดีศึกษา มหาวิทยาลัยทักษิณ, มูลนิธิสุขภาพไทย.
วิโรจน์ มุมานะจิตต์ และ บุญเชิด หนูอิ่ม. (2559). การฟื้นฟูและสืบทอดภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์พื้นบ้านไทยชลบุรี. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 24(46), 147-170. สืบค้นจาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/68660
สถาบันการแพทย์แผนไทย. (2554). ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยใกล้ตัว. กรุงเทพฯ: กลุ่มงานพัฒนาวิชาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก.
สุภาพร วิสุงเร, กัญญารัตน์ เดือนหงาย, ศุมาลิณ ดีจันทร์, นวรัตน์ มีชัย, ผกามาศ ปะระทัง และ มงคล นราศรี. (2563). การศึกษาภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยจากหนังสือสมุดไทยของหมอพื้นบ้าน จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารรัชต์ภาคย์, 14(34), 44-53. สืบค้นจาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RJPJ/article/view/234295
สุพัฒน์ ศรีสวัสดิ์, พนม สุขจันทร์, จารุวรรณ ประดับแสง และ สมนึก ลิ้มเจริญ. (2558). พืชสมุนไพรประจำถิ่นและภูมิปัญญาการประยุกต์ใช้สำหรับการแพทย์พื้นบ้านในจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 5(4), 14-27. สืบค้นจาก https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/53785
สุธี เทพสุริวงค์. (2563). ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยของหมอพื้นบ้านในคาบสมุทรสทิงพระ จังหวัดสงขลา. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 8(1), 238-249. สืบค้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JCDLQ/article/view/244602
สำนักหอสมุดแห่งชาติ. (2552). คู่มือสำรวจ จัดหา รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศ เอกสารโบราณ ประเภทคัมภีร์ใบลานและหนังสือสมุดไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา.
