การพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเป็นองค์รวมตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเป็นองค์รวม 2) ศึกษาหลักธรรมในพุทธปรัชญาเถรวาทที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเป็นองค์รวม และ 3) วิเคราะห์การพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเป็นองค์รวมตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบอรรถปริวรรต ผ่านการวิเคราะห์เอกสารหลักในพระไตรปิฎก คัมภีร์อรรถกถา และงานวิชาการร่วมสมัยที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดคุณภาพชีวิตได้พัฒนาไปสู่การพิจารณาแบบองค์รวมที่รวมมิติกาย จิต สังคม และจิตวิญญาณ ซึ่งสอดคล้องกับหลัก “ภาวนา 4” ได้แก่ กายภาวนา ศีลภาวนา จิตตภาวนา และปัญญาภาวนา อย่างไรก็ตาม งานวิจัยนี้มิได้เพียงอธิบายหลักธรรมที่มีอยู่แล้ว แต่ได้สังเคราะห์ภาวนา 4 เข้ากับกรอบการพัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงองค์รวมในระดับสากล ได้แก่ WHOQOL และ Human Flourishing จนเกิดเป็นกรอบแนวคิดใหม่ที่เรียกว่า “ภาวนา 4 Holistic Framework” ที่มีลักษณะเกื้อกูลกัน สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในระดับปัจเจก ครอบครัว องค์กร และสังคม เพื่อส่งเสริมสุขภาวะที่ยั่งยืนจากภายในสู่ภายนอก การตีความเชิงอรรถปริวรรตมีข้อจำกัดตรงที่ขึ้นกับบริบทและประสบการณ์ของผู้วิจัย ดังนั้น การประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดที่ได้ควรพิจารณาในบริบทอื่นอย่างระมัดระวัง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2551). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: เอสอาร์พริ้นติ้งแมสโปรดักส์.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Boxer, A., Shawyer, F., CoghlanIan, I., Ling, D., & Meadows, G. (2025). Mindfulness-based interventions: What more can the West learn from Buddhism? A fieldwork study. Frontiers in Psychology, 16(1), Article 1579575. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1579575
Diener, E., Lucas, R., Schimmack, U., & Helliwell, J. (2009). Well-Being for Public Policy. Oxford: Oxford University Press.
Harvey, P. (2000). An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues. Cambridge: Cambridge University Press.
Jiwattanasuk, N., Pannavoravat, P., & Sirikanchana, P. (2022). The holistic well-being concepts in relation to quality of life. ABAC ODI JOURNAL Vision. Action. Outcome, 10(1), 28-41. https://doi.org/10.14456/abacodijournal.2022.16
Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144-156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222. https://doi.org/10.2307/3090197
King, D. B., & DeCicco, T. L. (2008). A viable model and self-report measure of spiritual intelligence. The International Journal of Transpersonal Studies, 28(1), 68-85. https://doi.org/10.24972/ijts.2009.28.1.68
Maung, J. J., DeMaranville, J., Wongpakaran, T., Peisah, C., Arunrasameesopa, S., & Wongpakaran, N. (2025). The role of equanimity in predicting the mental well-being of the residents in long-term care facilities in Thailand. Nursing Reports, 15(4), 123. https://doi.org/10.3390/nursrep15040123
Meeprasertsagool, N., Anuraktham, P., Chaithanasarn, A., & Wongprom, I. (2025). Future directions of spiritual care where spiritual care providers do not exist: a qualitative study. BMC Palliative Care 24, 19. https://doi.org/10.1186/s12904-025-01658-w
OECD. (2023). OECD economic outlook, volume 2023 issue 1. Paris: OECD Publishing.
Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the Sacred. New York: Guilford.
Phong, C. T. (2024). Awakening from within: An exploration of self-healing through Buddhist approach. Journal of Spirituality in Mental Health, 27(3), 329-357. https://doi.org/10.1080/19349637.2024.2361666
Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081. https://doi.org/10.1037/0022-3514.57.6.1069
Seligman, M. (2011). Flourish: A new understanding of happiness, well-being and how to achieve them. Massachusetts: Nicholas Brealey.
United Nations Development Programme. (2025, April 7). UNDP annual report 2024. UNDP. https://www.undp.org/publications/undp-annual-report-2024
VanderWeele, T. J. (2017) On the promotion of human flourishing. PNAS, 114(31), 8148-8156. https://doi.org/10.1073/pnas.1702996114
Wallace, B. A., & Shapiro, S. L. (2006). Mental balance and well-being: Building bridges between Buddhism and Western psychology. American Psychologist, 61(7), 690-701. https://doi.org/10.1037/0003-066X.61.7.690
WHOQOL Group. (1995). The world health organization quality of life assessment (WHOQOL): Position paper from the world health organization. Social Science & Medicine, 41(10), 1403-1409.
Wong, P. T. P. (2023). Spiritual-Existential Wellbeing (SEW): The faith-hope-love model of mental health & total wellbeing. International Journal of Existential Positive Psychology, 12(1), 1-25.
World Health Organization. (1997). Measuring quality of life: The WHOQOL-100. Geneva: WHO.
