การศึกษาเพลงทางเปลี่ยนของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) กรณีศึกษาตับนางลอย

บทคัดย่อ

การศึกษาเพลงทางเปลี่ยนของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) กรณีศึกษาตับนางลอย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทำนองเพลงทางเปลี่ยนครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) กรณีศึกษาตับนางลอย และเพื่อศึกษาแนวคิดในการสร้างสรรค์ทำนองเพลงทางเปลี่ยนของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) กรณีศึกษาตับนางลอย เพลงทางเปลี่ยนในตับนางลอยมีทั้งหมด 11 เพลง ประกอบด้วยเพลงสร้อยเพลง เพลงทองย่อน เพลงเขมรปากท่อ เพลงแขกลพบุรี เพลงโอ้ชาตรี เพลงพราหมณ์ดีดน้ำเต้า เพลงโอ้โลม เพลงจีนขิมเล็ก เพลงช้าปี่ เพลงโอ้ปี่ และเพลงจีนขวัญอ่อน เป็นเพลงที่ครูหลวงประดิษฐไพเราะประพันธ์ขึ้นจากทำนองเดิมตั้งต้นเป็นทำนองหลัก แล้วจึงสร้างทำนองทางเปลี่ยนต่อมา ในเพลงตับนางลอยมีบันไดเสียงทั้งหมด 5 บันไดเสียง ได้แก่ บันไดสียงโด , ฟา ,ซอล , ลา , ที  ทำนองเพลงทางเปลี่ยนทั้งหมดเป็นเพลงบังคับทาง คือเพลงปรับที่ผู้บรรเลงทุกคนในวงจะต้องบรรเลงตามทำนองที่ผู้แต่งได้ประพันธ์ไว้ สาเหตุคือ 1. ความเรียบร้อยของวงดนตรี 2. การแสดงออกของทำนองที่ผู้แต่งได้ประพันธ์ไว้  โดยมี 5 รูปแบบทำนองคือ ทำนองบังคับทางแบบกรอ ทำนองบังคับทางแบบเก็บ ทำนองบังคับทางแบบกึ่งบังคับทาง ทำนองบังคับทางแบบขยี้ ทำนองบังคับทางแบบไม่กรอแต่ไม่เก็บ  อีกทั้งยังปรากฎกลอนระนาดเอกในทำนองเพลงทางเปลี่ยนได้แก่ กลอนเดินตะเข็บ และกลอนย้อนตะเข็บ ในบางทำนองยังมีจุดเด่นที่สำเนียงเพลงภาษาด้วย ทำนองเพลงทางเปลี่ยนในตับนางลอยนี้มีอยู่ด้วยกัน 4 ภาษาได้แก่ ภาษามอญ ภาษาแขก ภาษาฝรั่ง และภาษาจีน ยังมีเทคนิคการบรรเลงที่ปรากฎในทำนองบางทำนอง เพื่อเป็นการสร้างคุณค่าของเสียงให้แต่ละทำนองมีความแตกต่างมีทั้งหมด 7 เทคนิค  ได้แก่  เทคนิคการสะบัด เทคนิคการเหลื่อม เทคนิคการกวาดขึ้น-กวาดลง การล้อรับ การเลียนเสียง การเดี่ยว และการไขว้มือ แนวคิดการสร้างสรรค์ทำนองเพลงทางเปลี่ยนสาเหตุคือ 1. ในการบรรเลงเพลงตับต้องมีการรับร้องหลายคำ ครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) จึงได้ทำทำนองทางเปลี่ยนมารับทุกคำร้อง และเปลี่ยนทุกทำนอง 2. ท่านทำเพลงทางเปลี่ยนในตับนางลอยนี้ไว้ให้ลูกศิษย์ของท่านเล่น โดยเฉพาะในงานศพ ด้วยว่าเป็นงานที่มีช่วงเวลายาว สามารถใช้เพลงตับบรรเลงขั้นระหว่างกิจพิธีได้ 3. ปรับเปลี่ยนบทบาทดนตรีที่อยู่ข้างเวทีทำหน้าที่ประกอบพิธีกรรม หรือประกอบการแสดงเปลี่ยนเป็นการแสดงดนตรีที่อยู่กลางเวที แสดงให้เห็นว่าครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ท่านได้ใช้ทรัพยาการของท่าน หรือคลังความคิดของท่านในการสร้างสรรค์ทำนองเพลงทางเปลี่ยนที่ทำให้เกิดทำนองที่มีคุณค่า สร้างความหลากหลายของทำนองเพลงไทยให้เกิดขึ้นมา