ความสำเร็จของวิสาหกิจชุมชนบนพื้นฐานความอยู่รอดและพอเพียง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมา หลักการและเป้าหมาย ตลอดจนกระบวนการทำงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนจนทำให้กลุ่มประสบผลสำเร็จบนพื้นฐานความอยู่รอดและพอเพียง นอกจากนี้ยังศึกษากระบวนการการปรับตัว และแนวทางการดำเนินงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในสภาวการณ์เปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและสังคมในปัจจุบัน ตลอดจนแนวโน้มการปรับตัวเพื่อความอยู่รอดของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในอนาคต การศึกษาครั้งนี้ใช้ทั้งการศึกษาวิจัยเอกสารเพื่อสร้างความเข้าใจในพื้นฐานแนวคิดและรายละเอียดข้อมูลด้านต่างๆ ประกอบกับการศึกษาข้อมูลภาคสนาม โดยมีพื้นที่การวิจัยที่เป็นกรณีศึกษา ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกรุ๊ปรักษ์ดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี และกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านโฉนดชุมชนคลองโยง-ลานตากฟ้า จังหวัดนครปฐม เพื่อจะนำไปสู่การทำความเข้าใจและวิเคราะห์ถึงเรื่องหลักการและกระบวนการทำงาน ตลอดจนกระบวนการปรับตัวของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนต่อไป

ผลการศึกษาพบว่า ความสำเร็จของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกิดขึ้นจากปัจจัยหลัก 3 ปัจจัย ได้แก่(1)ผู้นำของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ต้องมีภาวะผู้นำ คุณธรรม และเป็นที่ไว้วางใจของสมาชิก (2)สมาชิกของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ต้องมีเวลาให้กับการทำกิจกรรมหรือการดำเนินงานของกลุ่มอย่างสม่ำเสมอ และ(3)การมีส่วนร่วมและเรียนรู้ร่วมกันในงานหรือกิจกรรมต่างๆ ของกลุ่ม โดยทั้งนี้ความสำเร็จที่แท้จริงคือการกำหนดเป้าหมายและความต้องการของกลุ่มขึ้นมาอย่างชัดเจน นั่นคือ “เพื่อความอยู่รอดและสามารถพึ่งพาตนเองได้”ซึ่งทำให้รู้ว่าตนต้องการอะไร ทำเพื่ออะไร แล้วต่อไปจะเป็นอย่างไร โดยทำผ่านกระบวนการของกลุ่มและภายในกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเองทั้งสิ้น ซึ่งมีหน่วยงานภายนอกเป็นผู้ให้การสนับสนุนและร้องขอเมื่อกลุ่มมีความจำเป็นเท่านั้น เช่น เรื่องของอุปกรณ์เครื่องมือที่จำเป็นต่อกระบวนการผลิต เรื่องพื้นที่การวางจำหน่ายหรือตลาด เป็นต้น นำไปสู่การปรับกระบวนการคิด ทำความเข้าใจและให้ความสำคัญกับการทำงานภายในกลุ่มของสมาชิกมากขึ้น เกิดการรู้ตนเองและชีวิตอย่างพอเพียง นอกจากนี้ การวางแนวทางเพื่อการปรับตัวในอนาคตของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนคือ การดำเนินงานโดยมีการวางแผนพัฒนาและส่งต่อไปยังคนในชุมชน และคนรุ่นลูกรุ่นหลานทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ให้รู้ถึงเป้าหมายและการดำเนินงานของกลุ่ม เพื่อเป็นความรู้ ภูมิปัญญาที่อยู่คู่ชุมชนและคนในชุมชน ตลอดจนสามารถถ่ายทอดความรู้ที่เกิดขึ้นไปยังชุมชนและสังคมภายนอกได้ เพื่อเป็นการบ่งชี้ว่ากลุ่มจะสามารถคงอยู่และดำเนินการต่อไปได้ด้วยตัวของกลุ่มเองแม้ไม่มีคนรุ่นเก่าแล้วก็ตาม