องค์ประกอบทางดนตรีของวงประโคมแบบปัญจวาทยะ : วงปี่ไฉนกลองชนะ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่ององค์ประกอบทางดนตรีของวงประโคมแบบปัญจวาทยะ : วงปี่ไฉนกลองชนะ เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเรื่องวงประโคมแบบปัญจวาทยะในประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาวิเคราะห์รูปแบบวง รูปลักษณ์ของเครื่องดนตรี ระบบเสียง รูปแบบเพลง รูปแบบจังหวะ แบบแผนการบรรเลงของวงปี่ไฉนกลองชนะ ซึ่งรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์และแบบสังเกต ใช้ทฤษฎีหน้าที่นิยมของแรดคลิฟฟ์-บราวน์วิเคราะห์บทบาทหน้าที่ของวงปี่ไฉนกลองชนะและใช้แนวคิดของสงัด  ภูเขาทอง วิเคราะห์องค์ประกอบทางดนตรีของปี่ไฉนกลองชนะ

จากการศึกษาองค์ประกอบทางดนตรีของวงปี่ไฉนลองชนะพบว่า วงปี่ไฉนกลองชนะเป็นวงปี่กลองจัดเป็นวงเฉพาะกาลใช้ในการประโคมย่ำยามและประโคมในริ้วขบวนในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระศพ พระศพสมเด็จพระสังฆราช และศพบุคคลสำคัญ ประกอบด้วย ปี่ไฉน เปิงมาง กลองชนะจำนวนของกลองและประเภทของกลองชนะใช้ตามฐานันดรศักดิ์ รูปลักษณ์ของปี่เป็นปี่มีลำโพง สำหรับกลองจะต้องเป็นกลองที่หุ้มหน้าด้วยหนังทั้งสองด้านและโยงเร่งเสียงด้วยหนังเรียด ระบบเสียงของปี่ไฉนจะตรงกับระดับเสียงทางใน เพลงที่ใช้ในการประโคมคือเพลงพญาโศกลอยลม รูปแบบของจังหวะมีจังหวะเดียวโดยกลองชนะจะต้องตีรับเปิงมาง เมื่อจ่าเปิงตีท้ากลองชนะจะต้องตีรับให้พร้อมเพียงกัน ถ้าเป็นพระบรมศพเปิงมางจะต้องตีถวายติงในตอนท้าย ด้านแบบแผนการบรรเลงจะบรรเลงรับจากแตรเมื่อแตรเป่าเพลงสำหรับบทจบปี่ชวากลองชนะจึงเริ่มประโคม รูปแบบจะเหมือนกันทั้งการประโคมย่ำยามและประโคมในริ้วขบวนในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระศพ พระศพสมเด็จพระสังฆราช และศพบุคคลสำคัญ