ภาพรวมและลักษณะของวรรณคดีท้องถิ่นภาคกลาง: บทสังเคราะห์จากโครงการ “นามานุกรมวรรณคดีท้องถิ่นภาคกลาง”

บทคัดย่อ

            วรรณคดีท้องถิ่นภาคกลางในปัจจุบันยังไม่มีการศึกษาที่ชัดเจนทั้งด้านขอบเขตเนื้อหาพื้นที่ในการศึกษา รวมถึงการผนวกรวมวรรณคดีของกลุ่มชนภูมิภาคต่างๆ ที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในภาคกลาง การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์สำคัญในการมุ่งศึกษาภาพรวมของวรรณคดีท้องถิ่นภาคกลาง ตลอดจนวรรณคดีของกลุ่มชนต่างๆ ที่สะท้อนความเป็นสังคมพหุวัฒนธรรมของพื้นที่ภาคกลาง ผลการศึกษาพบว่า พื้นที่ภาคกลางแบ่งตามพื้นที่ทางวัฒนธรรมครอบคลุมพื้นที่ 36 จังหวัด และยังอาจแบ่งเป็นพื้นที่อนุภูมิภาค เช่น กลุ่มอ่าวไทย กลุ่มภาคกลางตอนบน รูปแบบตัวอักษรที่ใช้บันทึกมี 2 แบบ คือ ตัวอักษรไทย และตัวอักษรขอม นอกจากนี้ยังพบอักษรมอญของชาวมอญ อักษรธรรมล้านนา ของกลุ่มคนไทยวน และอักษรธรรมอีสาน ของกลุ่มคนลาว วรรณคดีท้องถิ่นภาคกลางมีทั้งวรรณคดีร้อยแก้วและวรรณคดีร้อยกรอง โดยเฉพาะวรรณคดีร้อยกรองนั้นส่วนมากจะแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทกาพย์ (กลอนสวด) รองลงมาเป็น กลอน โคลง ร่าย ฉันท์ ตามลำดับ วรรณคดีท้องถิ่นลายลักษณ์ในภาคกลางจำแนกตามเนื้อหาได้เป็น 9 ประเภทได้แก่ วรรณคดีพระพุทธศาสนา วรรณคดีคำสอน วรรณคดีนิทาน วรรณคดีตำนาน วรรณคดีประกอบพิธีกรรม วรรณคดีการแสดง วรรณคดีตำรา วรรณคดีนิราศ และวรรณคดีเพลงยาว วรรณคดีท้องถิ่นภาคกลางเป็นงานเขียนที่แสดงความงดงามทางภาษาด้วยการสร้างสรรค์ถ้อยคำ และสำนวนภาษา ผ่านกลวิธีทางภาษาหลากหลายรูปแบบ เช่น การเล่นเสียงการเล่นคำ การใช้ภาพพจน์ และการใช้สัญลักษณ์ เป็นต้น ทั้งยังได้สะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ คติความเชื่อดั้งเดิม และความเชื่อทางพระพุทธศาสนา ตลอดจนแสดงภาพประเพณีพิธีกรรมของคนในท้องถิ่น ภาคกลาง ทำให้ผู้อ่านเข้าใจวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ และวัฒนธรรมท้องถิ่นภาคกลางได้อย่างชัดเจน