เรื่องเล่ากับการสร้างสรรค์พิธีกรรมบูชาที่เกี่ยวกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช: กรณีศึกษาวัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร
DOI:
https://doi.org/10.14456/lar.2022.16คำสำคัญ:
เรื่องเล่า , พิธีกรรม, วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร , สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิธีคิดในการสร้างสรรค์พิธีกรรมบูชาที่เกี่ยวกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชที่วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร โดยรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร เอกสารอิเล็กทรอนิกส์ และงานภาคสนามทั้งการสัมภาษณ์และการสังเกต ผลการศึกษาพบว่า มีเรื่องเล่าที่เกี่ยวกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชที่วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร จำนวน 3 ชุด ได้แก่ 1. เรื่องเล่าเกี่ยวกับความสำคัญของวัดหงส์รัตนารามราชวรวิหารสมัยธนบุรี 2. เรื่องเล่าเกี่ยวกับเหตุการณ์สวรรคตของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช 3. เรื่องเล่าเกี่ยวกับบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ เรื่องเล่าเหล่านี้เป็นที่มาของพิธีกรรมบูชาสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชที่วัดหงส์รัตนารามราชวรวิหาร จากการศึกษาพบว่ามีพิธีกรรมบูชาจำนวน 2 พิธี ได้แก่ 1. พิธีบวงสรวงดวงพระวิญญาณสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และ 2. พิธีอาบน้ำมนต์ศักดิ์สิทธิ์โดยทั้งสองพิธีนี้มีวิธีคิดในการสร้างที่สำคัญ 5 ลักษณะ ได้แก่ 1. เลือกสรรเรื่องเล่ามุขปาฐะเพื่อเชื่อมโยงสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับสถานที่ 2. ประดิษฐ์สร้างวัตถุสัญลักษณ์ตามเรื่องเล่าให้ปรากฏเป็นรูปธรรม 3. สร้างสรรค์พิธีกรรมที่มี “สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช” เป็นศูนย์กลางความเชื่อ 4. สร้างสรรค์พิธีกรรมที่ตอบสนองต่อความต้องการของปุถุชนในบริบทร่วมสมัย และ 5. การผสมผสานความเชื่อทางวัฒนธรรม
เอกสารอ้างอิง
โฆษิต ไชยประสิทธ์. (2562). น้ำศักดิ์สิทธิ์: การสร้างเครือข่ายสังคมล้านนา. วารสารข่วงผกา, 14(1), 87-109.
ชวิศ เจริญกิจทวีวงศ์. (29 กันยายน 2565). สัมภาษณ์.
ณศิตา คงทวี. (2562). บทบาทของเรื่องเล่าและพิธีกรรมที่มีต่อการสร้างอัตลักษณ์ของชุมชุน กรณีศึกษา “พระเจ้าตากเขาขุนพนม” ตำบลบ้านเกาะ อำเภอพรมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, สงขลา.
ดินาร์ บุญธรรม. (2556). น้ำศักดิ์สิทธิ์ในวัฒนธรรมไทย. ค้นคืนจาก http://www.thaistudies.chula.ac.th/2018/09/29.
พระครูสมุห์ณัฐวุฒิ ฐิตานุรกโข. (28 กันยายน 2565). สัมภาษณ์.
พระปุณรัตน์ ฐานิโย. (28 กันยายน 2565). สัมภาษณ์.
รสสุคนธ์ บาลคำมี. (28 กันยายน 2565). สัมภาษณ์.
ศิราพร ณ ถลาง. (2559). คติชนสร้างสรรค์: บทสังเคราะห์และทฤษฎี. กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ศรีนิล น้อยบุญแนว, บรรณาธิการ. (2554). พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี แผ่นดินสมเด็จพระบรมราชาที่ 4 (สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช) ฉบับหมอบรัดเล. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพมหานคร: โฆษิต.
สุกัญญาโสภา ใจกล่ำ. (2561). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช : แง่คิดจาก “วีรบุรุษในวัฒนธรรมประเพณี”. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 15(1), 41-45.
เสมียนอัคนี. (2564). ศาลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีมหาราช ณ วัดหงส์รัตนาราม “ศาลพระเจ้าตากแห่งแรกในไทย”. ค้นคืนจาก https://www.silpa-mag.com/culture/article_56568.
หนุมาน กรรมฐาน, บรรณาธิการ. (2562). พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) : จดหมายรายวันทัพ, อภินิหารบรรพบุรุษและเอกสารอื่น. (พิมพ์ครั้งที่ 2). นนทบุรี: ศรีปัญญา.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2022 ศิลปศาสตร์ปริทัศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศิลปศาสตร์ปริทัศน์
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
