การประยุกต์ใช้หลักปฏิบัติของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนา มหายานเป็นแนวทางแห่งสังคมสันติสุข
Applying the Practices of Mahayana Bodhisattvas as the Guideline for Peaceful Society
คำสำคัญ:
ตรีวิธานศีล, มหาจตุรปณิธาน, หลักปฏิบัติของพระโพธิสัตว์, อัปปมัญญาบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอหลักปฏิบัติของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนามหายาน 3 ประการ คือ มหาจตุรปณิธาน ตรีวิธานศีล และอัปปมัญญา และผลการสังเคราะห์การประยุกต์ใช้หลักการดังกล่าวเพื่อเป้าหมายคือสันติสุขในสังคม มหาจตุรปณิธานถือเป็นหลักการแห่งความมุ่งมั่นอันยิ่งใหญ่ที่จะช่วยเหลือสรรพสัตว์ เอาชนะกิเลส บรรลุพุทธธรรม และบรรลุพุทธภาวะ ตรีวิธานศีลเป็นหลักปฏิบัติต่อตนเองและผู้อื่น ด้วยการระวังไม่ให้เกิดความชั่วในตน ประพฤติแต่กุศลกรรม และประพฤติประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ส่วนอัปปมัญญาเป็นหลักการเพื่อทำให้จิตอยู่ในด้านบวกด้วยการปรารถนาดีต่อผู้อื่น (เมตตา) ปรารถนาจะช่วยเหลือผู้อื่น (กรุณา) ยินดีในความสุขของผู้อื่น (มุทิตา) และวางใจได้ด้วยปัญญา ทำลายอคติและพลังงานลบได้ (อุเบกขา) ทั้ง 3 หลักการนี้สรุปเป็นแนวทางแนวทางดำรงตนเพื่อสังคมสันติสุขได้ 4 ประการ คือ 1. เข้าถึงแก่นพุทธธรรม ปฏิบัติตามด้วยปัญญา 2. สำรวมระวังกิเลสร้ายยับยั้งชั่งใจ ไม่ลุอำนาจความอาฆาต อคติและพลังงานด้านลบ ควบคุมตนในครรลองแห่งกุศลกรรม ชื่นชมยินดีในความสำเร็จของผู้อื่น 3.ประพฤติตนในวิถีทางที่เอื้ออาทรต่อผู้อื่นและไม่ทำให้สังคมเดือดร้อนไม่ว่าจะกรณีใด และ 4.ดำเนินชีวิตโดยเล็งเป้าหมายส่วนตนและสังคมไปพร้อมกันเฉกเช่นพระโพธิสัตว์ กล่าวคือเป้าหมายส่วนตนก็สำเร็จ ในขณะเดียวคนอื่นๆ และสังคมพลอยได้รับประโยชน์จากความสำเร็จของตน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
มันน์, ฮันส์ โวล์ฟกัง. (2546). พุทธศาสนา (คำสอนและปรัชญา). สมหวัง แก้วสุฟอง, ผู้แปล. เชียงใหม่: คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ชำนิ แสงภักดี. (2558). แนวคิดเรื่องโพธิสัตว์จริยาในพระพุทธศาสนามหายาน. สารนิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ซาริสวิณี รัตนบุรี. (2564, มกราคม-มิถุนายน). อหิงสาวิถีตามแนวพระโพธิสัตว์ในคัมภีร์ลังกาวตารสูตร. วารสาร มจร พุทธโสธรปริทรรศน์, 1(1), 44-56.
ซูซูกิ, ไดเซ็ต ไตตาโร่. (2560). คัมภีร์มหายาน ลังกาวตารสูตร (พิมพ์ครั้งที่ 2). พระราชปริยัติกวี, ผู้แปล. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ผาสุข อินทราวุธ. (2543). พุทธปฏิมาฝ่ายมหายาน. กรุงเทพฯ: อักษรสมัย.
พระปรีชา เถี่ยนกือ (โพธิ์เงิน), และคนอื่นๆ. (2562, สิงหาคม). แนวทางการเสริมสร้างความเป็นโพธิสัตว์บนฐานจริยธรรมของพระพุทธศาสนามหายานตามแนวพุทธจิตวิทยา. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 6(8), 4030-4040.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2555). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 33). กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.
พระพุทธโฆสเถระ. (2554). คัมภีร์วิสุทธิมรรค (พิมพ์ครั้งที่ 10). สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสภมหาเถระ), ผู้แปล. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.
พระมหาจิรศักดิ์ จิรธมฺโม (แสงเงิน). (2555). ศึกษาโพธิสัตว์ศีลในพระพทธศาสนามหายาน. สารนิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาพูนศักดิ์ วชิรวํโส (กมล). (2559, มกราคม-มิถุนายน). ปรัตถนิยมในพุทธปรัชญามหายาน. วารสารศึกษาศาสตร์ มมร คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 4(1), 112-119.
พระมหาสมจินต์ สมมาปญฺโญ. (2543). พระพุทธศาสนามหายานในอินเดีย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
_______. (2544). พุทธปรัชญา สารและพัฒนาการ. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาสมยศ อาภายุตฺโต (เสนานุช). (2546). การศึกษาเชิงวิเคราะห์แนวคิดเรื่อง พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ (กวนอิม) ในพระพุทธศาสนามหายาน. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระสันติ สิทธิสมบูรณ์ (ถ่ออาง). (2554). การศึกษาเปรียบเทียบการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทกับมหายาน. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
รัตนะ ปัญญาภา. (2563). ถอดรหัสแนวคิดเพื่อชีวิตแนวพุทธ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วศิน อินทสระ. (2531). สาระสำคัญแห่งปรัชญามหายาน. กรุงเทพฯ: บรรณาคาร.
เศรษฐพงษ์ จงสงวน. (2548). โพธิสัตว์ศีลฝ่ายคฤหัสถ์ในพระสูตรมหายาน. ใน เอกสารประกอบการสัมมนาเรื่อง “พระโพธิสัตว์ในโลกปัจจุบัน”. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2561). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์ (พิมพ์ครั้งที่ 31). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สรัญญา วิภัชชวาที, หอมหวล บัวระภา, และกรรณิกา คำดี. (2561, มกราคม-เมษายน). ปัจจัยที่ก่อให้เกิดบุคลิกภาพพระโพธิสัตว์ในพุทธปรัชญา. วารสารมนุษยศาสตร์สังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 35(1), 267-290.
สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2541). พจนานุกรมศัพท์พระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สุมาลี มหณรงค์ชัย. (2546). พุทธศาสนามหายาน. กรุงเทพฯ: ศยาม.
เสฐียร พันธรังษี. (2542). พุทธประวัติมหายาน. กรุงเทพฯ: ศยาม.
องสรภาณมธุรส (บ๋าวเอิง). (2502). บรรพชาอุปสมบทวิธีอนัมนิกาย. เสถียร โพธินันทะ, ผู้แปล. กรุงเทพฯ: สหวิทยาพาณิชย์.
อภิชัย โพธิ์ประสิทธิ์ศาสต์. (2539). พระพุทธศาสนามหายาน (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
อภิชัย โพธิ์ประสิทธิ์ศาสต์. (2551). พระพุทธศาสนามหายาน. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Bannaruji, B., &Mahatthanadull, S. (2018, July-December). An Analytical Study of Bodhisattva Concept in Mahāyāna Buddhism. The Journal of the International Association of Buddhist Universities. 11(2), 151-160.
Khippapañño, T. (2020). Treasure Trove. San Francisco: Northwood Drive.
Madawela Punnaji Maha Thera. (2011). Ariyamagga Bhavana The Sublime Eightfold Way Intermediate Retreat Tranquility of Mind. Kuala Lumpur: Uniprints Marketing Sdn. Bhd.
Oldmeadow, H. (1997, July-September). “Delivering the last blade of grass": Aspects of the Bodhisattva Ideal in the Mahayana. Asian Philosophy, 7(3), 181-194.
Ratnayaka, S. (1985, July-December). The Bodhisattva Ideal of Theravada. The Journal of the International. Association of Buddhist Studies, 8(2), 85-110.
Tan, P. (2004, January-December). The 4 Right Efforts or the Dynamics of Spiritual Grow. Living Word of the Buddha SD, 10(2), 15.
Williams, P. (2008). Mahayana Buddhism: The doctrinal foundations. New York: Routledge.
