กันตรึม : บทเพลงพื้นบ้านของชาวเขมรถิ่นไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยเรื่อง กันตรึม 250 บทเพลง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมบทเพลงกันตรึมและจัดกลุ่มบทเพลงในพื้นที่ 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์ และศรีสะเกษ โดยใช้วิธีดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพ และเลือกใช้พื้นที่เก็บข้อมูลทางภาคสนามแบบเจาะจง คือพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่มีการพูดภาษาเขมรเป็นหลัก เนื่องจาก "กันตรึม" เป็นมรดกภูมิปัญญาเฉพาะพื้นที่ มีขอบเขตทางวัฒนธรรมที่ชัดเจน ซึ่งส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในพื้นที่สามจังหวัดดังกล่าว ผู้วิจัยเลือกใช้ประชากรกลุ่มเป้าหมายที่มีบทบาทและมีความรู้ความชำนาญในด้านดนตรีพื้นบ้านอีสานใต้ จากนั้นทำการเก็บรวบรวมและบันทึกข้อมูลตามความมุ่งหมายของการวิจัย ด้วยวิธีการพรรณนาวิเคราะห์

ผลการศึกษาพบว่า กันตรึมเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านของชาวเขมรถิ่นไทยที่แพร่หลายในกลุ่มสังคมที่พูดภาษาเขมร จากการรวบรวมพบมากกว่า 250 เพลง สามารถแบ่งจังหวะออกเป็น 4 ลักษณะ โดยจำแนกจากการใช้เครื่องดนตรี จังหวะ ทำนอง และอารมณ์เพลง คือ 1) กลุ่มเพลงจังหวะช้า 2) กลุ่มเพลงจังหวะปานกลาง 3) กลุ่มเพลงจังหวะเร็ว สามกลุ่มจังหวะนี้เป็นกลุ่มเพลงที่มีลักษณะทำนองและองค์ประกอบในการประสมวงแบบเดียวกัน และปรากฏเอกลักษณะเฉพาะจังหวัดสุรินทร์และจังหวัดบุรีรัมย์ และ 4) กลุ่มจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งกลุ่มนี้มีความพิเศษคือมีการใช้ฆ้องตีกำกับจังหวะแทนฉิ่งฉาบ และยังคงรักษาเอกลักษณ์แบบแผนดั้งเดิมของกันตรึมโบราณเอกไว้มากที่สุดซึ่งแตกต่างจากการละเล่นกันตรึมของทางจังหวัดสุรินทร์และจังหวัดบุรีรัมย์ที่มีการพัฒนาไปอีกขั้น