การสร้างสุขภาวะของชีวิตตามแนวโพชฌงค์ในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้คือ การนำเสนอแนวทางและการสร้างองค์ความรู้ใหม่เกี่ยวกับ “รูปแบบการบูรณาการการสร้างสุขภาวะของชีวิตตามแนวโพชฌงค์ในพระพุทธศาสนา”เป็นงานวิจัยคุณภาพ (Documentary Research)โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราและเอกสารที่เกี่ยวข้องเป็นหลัก และสัมภาษณ์เชิงลึก(In-depth Interview)กับผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนา จำนวน 6 คน และสนทนากลุ่ม (Focus Group) จำนวน 15 คน

ผลการวิจัยพบว่า

1.การสร้างสุขภาวะของชีวิตความหมายทั่วไป หมายถึง สุขกาย สุขใจ ความหมายด้านสาธารณสุข อธิบายว่า สุขภาวะเป็นสิ่งที่บุคคลต้องสร้างด้วยตนเอง ทางพุทธศาสนา หมายถึง สุขภาวะที่ปลอดทุกข์ มีการส่งเสริมและสร้างร่างกายแข็งแรงผ่องใส จิตใจเป็นสุข มีความเมตตา มีสติ มีสมาธิ อยู่รวมกันในสังคมด้วยดีมีสันติภาพ มีปัญญาเข้าถึงความจริงทั้งหมดลดละความเห็นแก่ตัวมุ่งถึงความสุขสูงสุด

          2.หลักโพชฌงค์ในพระพุทธศาสนาโพชฌงค์ คือธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ หรือข้อปฏิบัติเพื่อยังวิชชาและวิมุตติให้สมบูรณ์มี 7 ประการ ดังนี้ 1) สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ สติ 2) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ การหยั่งเห็นธรรม 3) วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ ความเพียร 4) ปีติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ ความอิ่มใจ 5) ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ ความสงบ 6) สมาธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ ความตั้งมั่น 7) อุเบกขาสัมโพชฌงค์ องค์แห่งการรู้แจ้ง คือ ความวางเฉย โพชฌงค์ทั้ง 7 นี้ เมื่อปฏิบัติอย่างถูกต้องครบถ้วนจะนำไปสู่การดับทุกข์ได้ในที่สุด

3.บูรณาการการสร้างสุขภาวะของชีวิตตามแนวโพชฌงค์ในพระพุทธศาสนาเป็นการน้อมนำหลักธรรมมาปฏิบัติด้วยตนเองอย่างสม่ำเสมอต่อเนื่องจนเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินชีวิตตามปกติ เริ่มจากการภาวนา 4 มีสติรู้ว่าเกิดทุกข์แสวงหาแนวทางคลายทุกข์ รู้เหตุแห่งทุกข์ เข้าใจความจริงของสิ่งที่เกิดขึ้น ฝึกตามสติปัฏฐาน 4 มีสติตั้งมั่น จากนั้นจึงบูรณาการหลักธรรมโพชฌงค์มาปฏิบัติ เจริญสติกำหนดรู้อาการทางกายและทางจิตอย่างถูกตรงประกอบด้วยโยนิโสมนสิการ การทำไว้ในใจโดยอุบายอันแยบคาย เพื่อสร้างสุขภาวะของชีวิตทางกาย จิต สังคม ปัญญา

          4.องค์ความรู้ใหม่คือ รูปแบบการบูรณาการการสร้างสุขภาวะของชีวิตตามแนวโพชฌงค์ในพระพุทธศาสนา ได้แก่ “HPRCBHMODEL”

H = Healthy and Bright หมายถึง กายมีความผ่องใส

P = Pleasurable and Liberal หมายถึง จิตมีความอิ่มเอิบ สดชื่น อิสระ    

R = Realizing the true life and things หมายถึง ปัญญามีความเข้าใจชีวิต ปล่อยวางตามความเป็นจริงมีปัญญาในการใช้ชีวิตประจำวันเข้าใจความจริง

C = Calm and Peaceful หมายถึง สังคมมีความสงบสุข เป็นสุข

B = Bojjhangaคือ โพชฌงค์หมายถึงธรรมที่นำมาเป็นเครื่องมือกำหนดผลเกิดขึ้นจากกระบวนการบูรณาการแนวทางปฏิบัติธรรมโพชฌงค์กับสุขภาวะด้านกาย จิต สังคม ปัญญา

H = Happiness life หมายถึง สุขภาวะของชีวิตมีความสุขของชีวิต ซึ่งประกอบด้วยความสุขทางกาย ความสุขทางใจ ความสุขทางสังคม ความสุขทางปัญญา