อัฑฒภาคพุทธรูปนิทาน ตำนานพระบางฉบับภาษาบาลี

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและปริวรรตคัมภีร์อัฑฒภาคพุทธรูปนิทาน ตำนานพระบาง ฉบับภาษาบาลี ฉบับหอสมุดแห่งชาติ เลขที่ ๕๗๐๐/ฆ/๑ จำนวน ๑ ผูก เป็นอักษรไทย และศึกษาสารัตถะของเรื่อง จากการปริวรรตและศึกษาพบว่า พระอริยวงสาวางโครงเรื่องอัฑฒภาคพุทธรูปนิทานเป็น ๒ ภาค คือ (๑) ภาคบุรพนิทาน เริ่มตั้งแต่พระจุฬนาคเถระดำเนินการสร้างพระบาง หลังจากนั้นพระบางก็เสด็จมาจากลังกาประดิษฐานอยู่ในกรุงอินทปัตนคร (๒) ภาคปรนิทาน เริ่มแต่พระเจ้าคำผงครองราชย์ ในกรุงศรีสตนาคนหุต เนรเทศเจ้ายักษ์ฟ้าโอรสออกจากกรุงศรีสตนาคนหุต เจ้าฟ้างุ่มโอรสเจ้ายักษ์ฟ้า ติดตามพระบิดาไปด้วย โดยหนีไปพึ่งพระเจ้ากรุงอินทปัตนคร จากนั้นได้กำลังทหารโดยการสนับสนุนจากพระเจ้ากรุงอินทปัตนคร มายึดกรุงศรีสตนาคนหุต เจ้าฟ้างุ่มได้ครองกรุงล้านช้างแล้วกลับมากรุงอินทปัตนครเชิญเอาพระบางกับต้นพระศรีมหาโพธิ์ พร้อมกับนิมนต์พระปาสมันต์เถระกลับไปกรุงล้านช้าง พระบางถูกอัญเชิญมาประดิษฐานอยู่เมืองเวียงคำก่อน จากนั่นจึงได้ไปประดิษฐานอยู่ที่เมืองเชียงทองอันเป็นเมืองหลวง ณ วัดเชียงกลางและวัดมโนรมย์ตามลำดับในสมัยพระเจ้าหล้าแสนไกลต่อมาสมัยพระเจ้าวิชุลราชได้สร้างวิหารและอัญเชิญพระบางมาประดิษฐานที่วัดวิชุลมหาวิหาร