ญาติวงศ์พงศาในวรรณกรรมชาดกล้านนาเรื่องอุสสาบารส ฉบับวัดบ้านปาง

บทคัดย่อ

วรรณกรรมเรื่องอุสสาบารสเป็นเรื่องเล่าที่แพร่หลายทั้งในท้องถิ่นอีสานและล้านนามาก่อน ฉบับลายลักษณ์ของล้านนามีอยู่หลายฉบับหลายสำนวน ฉบับที่นำมาศึกษานี้คือฉบับวัดบ้านปางเป็นวรรณกรรมนิทาน และเป็นชาดกนอกนิบาต ซึ่งเป็นเรื่องที่นักปราชญ์โบราณแต่งขึ้น ซึ่งเรื่องที่นำมาเป็นต้นเค้านั้น อาจมาจากนิทานพื้นบ้านหรือนิทานที่ได้รับฟังสืบ ๆ กันมา หรืออาจเป็นเรื่องที่ผู้รจนาได้คิดขึ้นมาเองก็ได้ แต่ก็มีบางเรื่องที่เห็นได้ว่ามีที่มาจากวรรณคดีของพราหมณ์ เช่นเรื่อง หอรมานพรหมจักร อุสสาบาส ซึ่ง ๒ เรื่องแรกมาจากเรื่องรามเกียรติ์ แต่อุสสาบารสนั้นจะเห็นว่าเกิดจากการนำเรื่องรามเกียรติ์และอุณรุทมาผสมกันและผนวกเข้ากับจินตนาการของผู้แต่งวรรณกรรมชาดกล้านนาเรื่องอุสสาบารส ฉบับวัดบ้านปาง มีจำนวน ๑๕ ผูก สิงฆะ วรรรสัย ได้ปริวรรตจากอักษรล้านนา เป็นอักษรไทยกลาง โดยอาศัยต้นฉบับของครูบาศรีวิชัย วัดบ้านปาง ตำบลแม่ตืน อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน เป็นหลักแล้วพิมพ์ในหนังสือเรื่องอุสสาบารส : วรรณกรรมลานนาไทยสมัยพระเจ้ากือนา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๙ ลักษณะการแต่งตอนต้นเรื่องในใบลานทุกผูกเป็นนิสสัย คือยกคาถาบาลีตั้งแล้วแปลขยายความเป็นภาษา
ล้านนาจากการศึกษาพบว่าวรรณกรรมชาดกล้านนา เรื่อง อุสสาบารส เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นไทยที่แสดงให้เห็นถึงอิทธิพลของวรรณกรรมสันสกฤตซึ่งนอกจากเรื่องอนิรุทธ์ที่เป็นต้นเค้าแล้วยังมีอิทธิพลจากเรื่องรามเกียรติ์ซึ่งเป็นวรรณกรรมที่ได้รับความนิยมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่นเดียวกัน ด้วยเหตุที่ผู้
แต่งวรรณกรรมเรื่องนี้ได้ร้อยเรียงเรื่องราวซึ่งได้รับอิทธิพลทั้งจากเรื่องอนิรุทธ์และเรื่องรามเกียรติ์ และนำเสนอในรูปแบบวรรณกรรมชาดก ทำให้เนื้อเรื่องมีเหตุการณ์ที่หลากหลาย ส่งผลให้ตัวละครมีเป็นจำนวนมากดังนั้นการรู้จักความสัมพันธ์ของตัวละครจะช่วยให้ผู้อ่านชาดกเรื่องนี้หากสามารถ ทำความเข้าใจ
กับเนื้อหาของชาดกได้มากขึ้น และสามารถเปรียบเทียบกับตัวละครจากวรรณกรรม เรื่องเดียวกันที่ปรากฏในสำนวนอื่น ๆ ได้อีกด้วย