รูปแบบการนำนโยบายทวงคืนผืนป่าไปปฏิบัติศึกษาพื้นที่ป่าชายเลนภาคกลางในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาวการณ์ และปัญหาการนำนโยบายทวงคืนผืนป่าไปปฏิบัติ พื้นที่ป่าชายเลนภาคกลางในประเทศไทย และนำเสนอรูปแบบการนำนโยบายทวงคืนผืนป่าไปปฏิบัติที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ป่าชายเลนภาคกลางในประเทศไทย

          วิธีดำเนินการวิจัยใช้เชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากเอกสาร การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ เจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการนำนโยบายทวงคืนผืนป่าไปปฏิบัติ ผู้นำชุมชนและชาวบ้าน รวมถึงนักวิชาการ ใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง จำนวนรวมทั้งสิ้น 15 คน และทำการวิเคราะห์แบบอุปนัย

          ผลการวิจัยพบว่า นโยบายสามารถตอบสนองต่อการแก้ปัญหาในพื้นที่ได้จริง เนื่องจากสามารถทวงคืนผืนป่ากลับคืนมาได้จำนวนมาก แต่นโยบายมีปัญหาในทางปฏิบัติหลายส่วน เช่น งบประมาณในการฟื้นฟูผืนป่าไม่เพียงพอ การสื่อสารจากล่างขึ้นบนล่าช้า และมติคณะรัฐมนตรีมีเนื้อหาซ้ำซ้อนกัน และรูปแบบการนำนโยบายทวงคืนผืนป่าไปปฏิบัติที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ป่าชายเลน นอกจากปัจจัยหลัก 6 ประการ ได้แก่ 1) วัตถุประสงค์ของนโยบาย 2) ทรัพยากรของนโยบาย 3) การสื่อสารและการบังคับใช้ 4) ลักษณะของหน่วยปฏิบัติ 5) สภาวะหรือเงื่อนไขทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม และ 6) ทัศนคติและความร่วมมือของผู้นำนโยบายไปปฏิบัติ ที่ประยุกต์จากแนวคิดของ Van Meter and Van Horn และ Pressman and Wildavsky แล้ว ผู้วิจัยพบว่ามีปัจจัยเงื่อนไขเวลาในการดำเนินนโยบายการสร้างเครือข่ายและการมีส่วนร่วม รวมถึงปัจจัยสภาวะหรือเงื่อนไขทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมด้วย ส่วนข้อเสนอแนะที่ได้จากการวิจัยที่สำคัญประเด็นหนึ่ง คือ รัฐเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในรูปแบบการจัดการทรัพยากรร่วมให้เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น