การเปลี่ยนผ่านจากรัฐผู้ผูกขาดสู่รัฐผู้กำกับดูแลในกิจการพลังงาน : วิเคราะห์คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 1/2566 เปรียบเทียบบทเรียนจากประเทศฝรั่งเศส
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานะทางกฎหมายของ “การผลิตไฟฟ้า” ในระบบกฎหมายไทยตามคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 1/2566 โดยเปรียบเทียบกับสถานะทางกฎหมายตามพัฒนาการของกฎหมายพลังงานประเทศฝรั่งเศส เริ่มตั้งแต่ “รัฐบัญญัติเลขที่ 2000 - 108 ลงวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2000 ว่าด้วยการสร้างความทันสมัยและการพัฒนาบริการสาธารณะด้านไฟฟ้า” ในฐานะกฎหมายแม่บทที่วางรากฐานการปฏิรูปกิจการพลังงาน ก่อนจะมีการจัดหมวดหมู่และบัญญัติไว้อย่างเป็นระบบในประมวลกฎหมายพลังงานที่มีผลใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน ตลอดจนเพื่อชี้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงของบทบาทหน้าที่ของรัฐจาก “รัฐผู้ประกอบการ” หรือ “รัฐผู้ผูกขาด” สู่ “รัฐผู้กำกับดูแล ในบริบทของกฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจ ท่ามกลางข้อถกเถียงถึงความชอบธรรมทางกฎหมายของการลดสัดส่วนความเป็นเจ้าของของรัฐในภาคการผลิตไฟฟ้าให้ต่ำกว่าร้อยละ 51
ผลการศึกษาพบว่า ในประการแรก คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญไทยที่ตีความว่า “การผลิตไฟฟ้า” มิใช่โครงสร้างหรือโครงข่ายขั้นพื้นฐานที่รัฐต้องผูกขาดตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 56 นั้น สอดคล้องกับหลักการสากลว่าด้วย “การแยกกิจการ” ที่ปรากฏในระบบกฎหมายของฝรั่งเศส ซึ่งจำแนกสถานะทางกฎหมายของ “การผลิต” ให้เป็นกิจกรรมที่แข่งขันเสรี แยกออกจาก “โครงข่าย” ที่เป็นกิจการผูกขาดโดยธรรมชาติ ในประการต่อมา ผลการศึกษายืนยันว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมิใช่การละทิ้งหน้าที่ของรัฐ แต่เป็นการสะท้อนสถานะการเป็นรัฐผู้กำกับดูแลอย่างเป็นรูปธรรม โดยมุ่งเน้นการรักษาความมั่นคงทางพลังงานผ่านกลไกการกำกับดูแลโดยองค์กรอิสระ (กกพ.) และการวางแผนเชิงยุทธศาสตร์ (PDP) แทนการยึดถือกรรมสิทธิ์ในปัจจัยการผลิตแบบดั้งเดิม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารฯ ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป.). ประวัติกิจการไฟฟ้าไทย. ค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2569 จาก https://www.egat.co.th/home/history-thai-electricity/.
ปิติ เอี่ยมจำรูญลาภ. (2566). กฎหมายพลังงาน. โครงการส่งเสริมการผลิตผลงานทางวิชาการ คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. (2567). ร่างหลักเกณฑ์ โครงการนำร่องการซื้อขายไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนในรูปแบบการทำสัญญาซื้อขายพลังงานไฟฟ้าได้โดยตรง (Direct Power Purchase Agreement: Direct PPA) ผ่านการขอใช้บริการระบบโครงข่ายไฟฟ้าให้แก่บุคคลที่สาม (Third Party Access: TPA) สำหรับศูนย์ข้อมูล (Data Center). ค้นเมื่อ 21 มกราคม 2569. จาก https://www.erc.or.th/th/listen-to-opinions/580.
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. (2568). แผนปฏิบัติการการกำกับกิจการพลังงาน (พ.ศ. 2569-2575) และแผนการดำเนินงาน งบประมาณรายจ่าย และประมาณการรายได้ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569. เอกสารเผยแพร่
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. (ม.ป.ป.). คู่มือแนะนำสำนักงาน กกพ. เอกสารเผยแพร่
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. (ม.ป.ป.). ประวัติความเป็นมา. ค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2569. จาก https://www.erc.or.th/th/history-page/.
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. (2569). ข้อมูลไฟฟ้า. ค้นเมื่อ 24 มกราคม 2569. จาก https://www.erc.or.th/th/power-statistics-electricity.
สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน. (2567). มติที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ ครั้งที่ 1/2567 (ครั้งที่ 167). ค้นเมื่อ 24 มกราคม 2569. จาก https://www.eppo.go.th/index.php/th/eppo-intranet/item/20914-nepc-prayut25-06-67#s1.
สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน. (2560). นโยบายของรัฐเกี่ยวกับ IPP. ค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2569. จาก https://www.eppo.go.th/index.php/th/electricity/private/ipp.
สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน. (2561). แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย (Power Development Plan : PDP). ค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2569. จาก https://www.eppo.go.th/index.php/th/electricity/pdp.
The Standard Team. (2568). ประชาชนซื้อขายไฟฟ้าเองใกล้เป็นความจริง! กกพ. สนับสนุนการทดสอบซื้อขายไฟฟ้า P2P ในจุฬาฯ ทำได้จริง เพิ่มความมั่นใจให้ฝ่ายนโยบายก่อนขยายผล. ค้นเมื่อ 20 มกราคม 2569. จาก https://thestandard.co/p2p-electricity-trading-thailand-policy-test/.
ภาษาต่างประเทศ
Bauby, Pierre. (2016). Service public. 2e éd. Paris: La Documentation française.
Bergougnoux, Jean. (2000). Services publics en réseau : perspectives de concurrence et nouvelles régulations. Paris: Commissariat général du Plan.
Commission de régulation de l’énergie (CRE). (2024). Présentation des réseaux d’électricité : Accès non discriminatoire et indépendance. Retrieved May 27, 2026, from https://www.cre.fr/electricite/reseaux-delectricite/presentation-des-reseaux-delectricite.html#c940.
Commission de régulation de l’énergie (CRE). (2019). Respect des codes de bonne conduite et indépendance des gestionnaires de réseaux d’électricité et de gaz naturel. Paris: Commission de régulation de l’énergie.
Delvolvé, Pierre. (2025). Droit public de l’économie. 3e éd. Paris: Dalloz.
EDF. (2023). Capital structure: EDF Group’s share capital at 31 July 2023. Retrieved May 27, 2026, from https://www.edf.fr/en/the-edf-group/dedicated-sections/investors/regulated-information/capital-structure.
Enedis. (2024). Le code de bonne conduite. Retrieved May 27, 2026, from https://www.enedis.fr/nos-missions/le-code-de-bonne-conduite.
Esplugas-Labatut, Pierre. (2023). Le service public. 5e éd. Paris: Dalloz.
Gómez-Acebo & Pombo Abogados, S.L., and Charles Russell LLP. (2005). Unbundling of Electricity and Gas Transmission and Distribution System Operators: Final Report.
Jeannot, Gilles. (2017). L’égalité dans les services publics en réseaux et le modèle social français. Les Cahiers français.
Krolik, Christophe. (2014). Le droit d’accès à l’énergie, Rapport de post-doctorat, Centre de recherche Pau Droit Public.
Lamoureux, Marie. (2025). Droit de l’énergie. 3e éd. Paris: LGDJ/Lextenso.
OECD. (2025). OECD Review of the Corporate Governance of State-Owned Enterprises in Thailand. Paris: OECD Publishing.
Réseau de Transport d’Électricité. (2026). Key figures and financial publications. Retrieved May 27, 2026, from https://www.rte-france.com/en/finance/key-figures-financial-publications#Keyfigures.
Sablière, Pierre. (2014). Droit de l’énergie 2014-2015. Paris: Dalloz.
Valette, Jean-Paul. (2015). Droit public économique. 3e éd. Paris: Hachette Supérieur.
