วิสาหกิจเพื่อสังคมในประเทศไทย: ข้อสังเกตบางประการต่อร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม

บทคัดย่อ

วิสาหกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise) เป็นรูปแบบการดำเนินธุรกิจที่ช่วยเกื้อหนุนการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนได้ เพราะกระบวนการดำเนินธุรกิจในรูปแบบนี้ให้ความสำคัญกับการสร้างสมดุลระหว่างการแสวงหากำไรทางธุรกิจ และการแก้ปัญหาสังคมในขณะเดียวกัน แม้รัฐบาลไทยจะเล็งเห็นความสำคัญของการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม ข้อกำหนดและรายละเอียดสำคัญ ๆ เกี่ยวกับวิสาหกิจที่ปรากฏในร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมนั้น ทำให้เกิดความกังวลในเรื่องทิศทางการส่งเสริมและการพัฒนาวิสาหกิจนี้ในหลายด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านการกำหนดสถานภาพทางกฎหมายของวิสาหกิจเพื่อสังคม ผ่านการนิยามคำว่า “วิสาหกิจเพื่อสังคม” และในด้านการกำหนดมาตรการส่งเสริมที่จะทำให้ทิศทางการพัฒนาของวิสาหกิจเพื่อสังคมประสบผลสำเร็จ บทความวิจัยนี้พบว่า ความพยายามที่จะกำหนดให้วิสาหกิจเพื่อสังคมอยู่ในรูปนิติบุคคลตามกฎหมายเท่านั้น ซึ่งอาจเป็นการจำกัดความหลากหลายของรูปแบบทางธุรกิจ เช่น เจ้าของกิจการคนเดียว หรือห้างหุ้นส่วนสามัญ เป็นต้น รวมทั้งการกำหนดมาตรการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมที่เน้นการใช้มาตรการทางภาษี ซึ่งเป็นมาตรการที่มักจะมุ่งกระตุ้นความสนใจของผู้ประกอบการเพียงช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น ล้วนสะท้อนให้เห็นว่า ทิศทางการพัฒนาวิสาหกิจเพื่อสังคมในปัจจุบันตั้งอยู่บนพื้นฐานของความไม่เข้าใจวิสาหกิจประเภทนี้ บทความนี้สรุปว่าผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งหลาย ควรจะทบทวนและทำความเข้าใจเกี่ยวกับวิสาหกิจเพื่อสังคมให้ถ่องแท้ เพื่อกำหนดแนวทางที่เหมาะสมต่อการส่งเสริมวิสาหกิจนี้อย่างยั่งยืนต่อไป