การรวบรวมพยานหลักฐานเกี่ยวกับความผิดทางศุลกากรในชั้นสอบสวน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อที่จะศึกษาวิเคราะห์ถึงการรวบรวมพยานหลักฐานเกี่ยวกับความผิดทางศุลกากรในชั้นสอบสวน เพื่อใช้ในการดำเนินคดีตามกฎหมายศุลกากร ซึ่งกฎหมายศุลกากรมีลักษณะพิเศษทั้งทางแพ่งและทางอาญา มีการนำหลักกฎหมายตามประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา กฎหมายลักษณะพยาน ไปปรับใช้ในการสืบสวนสอบสวน อีกทั้งยังมีมาตรการทางกฎหมายที่กำหนดให้ผู้ประกอบการที่ปฏิบัติพิธีการทางศุลกากร ต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560 โดยผู้นำของเข้า ผู้ส่งของออก มีหน้าที่เก็บและรักษาบัญชี เอกสาร หลักฐาน และข้อมูลอื่นใดที่เกี่ยวกับของที่กำลังผ่านหรือได้ผ่านพิธีการศุลกากรเป็นเวลาไม่น้อยกว่าห้าปีนับแต่วันที่นำของเข้าหรือส่งของออก[1] เพื่อให้เจ้าหน้าที่ศุลกากรตรวจสอบ และมาตรา 157 (3) ยังให้อำนาจเจ้าหน้าที่ศุลกากรยึดหรืออายัดบัญชี เอกสาร หลักฐาน ข้อมูล หรือสิ่งของอื่นใดที่อาจใช้พิสูจน์ความผิดตามกฎหมายศุลกากรได้[2] ซึ่งปัญหาที่เกิดขึ้นในการดำเนินคดีอาญาพบว่า เจ้าหน้าที่ของรัฐตรวจพบความผิดหลังจากการนำเข้าหรือส่งออกได้ล่วงเลยเป็นระยะเกินกว่าระยะเวลาตามที่กฎหมายกำหนดให้ผู้นำเข้าหรือผู้ส่งออกต้องเก็บรักษาเอกสารนั้น ทำให้การรวบรวมพยานหลักฐานเป็นไปได้โดยยาก ประกอบกับการขอความร่วมมือไปยังต่างประเทศตามพระราชบัญญัติความร่วมมือระหว่างประเทศในเรื่องทางอาญา พ.ศ. 2535 มีขั้นตอนรายละเอียดมากและใช้ระยะเวลานานเกินควรหรือบางครั้งก็ไม่ได้รับความร่วมมือเท่าที่ควร

          เมื่อพิจารณากฎหมายที่เกี่ยวข้องแล้วจะเห็นได้ว่า ประเทศไทยมีกฎหมายเพียงพอในเรื่องของพยานหลักฐาน แต่ยังขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้ บทความนี้จึงเสนอแนะให้มีการปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายหรือระเบียบที่เกี่ยวข้องในบางเรื่องเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว เช่น แก้ไขเพิ่มเติมเรื่องการกำหนดระยะเวลาในการเก็บเอกสารให้สอดคล้องกับอายุความทางอาญา และให้มีการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการบังคับใช้กฎหมาย รวมถึงการลดขั้นตอนการขอพยานหลักฐานจากต่างประเทศและสามารถนำไปใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีความผิดทางศุลกากรได้ 3 มาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560 4 มาตรา 157 (3) แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560