ระบบการให้สิทธิประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญกรณีการกระทำอันละเมิดสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาปัญหา แนวคิด วิธีการ และระบบการให้สิทธิประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญกรณีการกระทำอันละเมิดสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญภายใต้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 213 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 มาตรา 46 และมาตรา 47 โดยการศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดและระบบการให้สิทธิประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญกรณีมีการกระทำที่ละเมิดสิทธิเสรีภาพของต่างประเทศที่มีพัฒนาการมาก่อนประเทศไทย เพื่อนำมาวิเคราะห์และศึกษาแนวทางที่เหมาะสมกับระบบการให้สิทธิดังกล่าว ผลการศึกษาพบว่า ระบบการให้สิทธิประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญกรณีถูกละเมิดสิทธิมีปัญหา 4 ประการ คือ (1) ระบบการให้สิทธิที่ทับซ้อนการให้สิทธิของผู้ตรวจการแผ่นดินกับบุคคลผู้ยื่นคำร้องและวัตถุแห่งคดีที่ทับซ้อนกันในกรณีของบทบัญญัติแห่งกฎหมาย (2) ปัญหาระบบการกลั่นกรองโดยผู้ตรวจการแผ่นดินที่ยังขาดหลักเกณฑ์การจำแนกกรณีการดำเนินการตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 213 กับมาตรา 231 (1) และการกลั่นกรองโดยบทบัญญัติของกฎหมายตามข้อยกเว้นของมาตรา 47 ของพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 (3) ปัญหาระบบการพิจารณาคดีทั้งในด้านโครงสร้างที่กำหนดจำนวนตุลาการไม่สอดคล้องกับอำนาจหน้าที่ตามมาตรา 213 ของรัฐธรรมนูญและในด้านของวิธีพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญที่ยังไม่ได้กำหนดวิธีพิจารณาเฉพาะสำหรับกรณีการยื่นคำร้องดังกล่าว (4) ปัญหาความสอดคล้องของคำวินิจฉัยกับการเยียวยาสิทธิเสรีภาพของบุคคลในเชิงระบบ โดยเกิดจากการตีความเพื่อเยียวยาสิทธิของบุคคลแต่เป็นการขยายเขตอำนาจที่ไม่สอดคล้องกับระบบกฎหมายและเขตอำนาจของศาลอื่น และ (5) ปัญหาของระบบการให้สิทธิการใช้สิทธิทางศาลแบบคู่ขนานที่ก่อให้เกิดความยุติธรรมที่ล่าช้าและความไม่แน่นอนว่าสิทธิเสรีภาพจะได้รับการคุ้มครองและปฏิบัติตามหรือไม่ รวมทั้งคําพิพากษาของศาลต่าง ๆ ที่อาจขัดแย้งกัน โดยบทความนี้เสนอให้ปรับปรุงระบบการให้สิทธิประชาชนยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ กรณีมีการกระทำที่ละเมิดสิทธิเสรีภาพ คือ (1) การให้อำนาจดุลพินิจในการยื่นคำร้องแก่องค์กรตามรัฐธรรมนูญหากมีการกระทำที่ขัดแย้งต่อรัฐธรรมนูญและละเมิดต่อสิทธิของประชาชนที่ควรจะได้รับการพิจารณาจากศาลรัฐธรรมนูญ (2) การกำหนดเงื่อนไขการรับคำร้องเฉพาะคดีที่มีความสำคัญต่อการวางรากฐานการใช้การตีความรัฐธรรมนูญที่จำเป็นหรือ
การวางแนวทางปฏิบัติขององค์กรของรัฐให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ (3) การใช้กลไกในการกลั่นกรองคดี โดยอาศัยระบบการรับรองโดยองค์คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญหรือผู้ดำรงตำแหน่งขององค์กรที่ดำเนินการแก้ไขเยียวยาความเสียหาย และ (4) การปรับปรุงคุณสมบัติของผู้ตรวจการแผ่นดินที่มีความรู้และประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพหรือด้านกฎหมายมหาชนให้สอดคล้องกับบทบาทการกลั่นกรองและพัฒนาหลักการทางรัฐธรรมนูญและกฎหมายมหาชนจากการทำหน้าที่ในการวินิจฉัยของผู้ตรวจการแผ่นดิน