ปัญหาการกำหนดคำบังคับและการให้ข้อเสนอแนะในคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาปัญหาการกำหนดคำบังคับและการให้ข้อเสนอแนะของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่เกิดจากบทบัญญัติของกฎหมายและการใช้และการตีความของศาลรัฐธรรมนูญ วิธีการ และข้อความคิดของการมีผลผูกพัน การกำหนดคำบังคับ และการให้ข้อเสนอแนะในคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญภายใต้รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 และข้อกำหนดศาลรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2562 โดยศึกษาเปรียบเทียบข้อความคิดและวิธีการกำหนดคำบังคับ และการให้ข้อเสนอแนะในคำวินิจฉัยของสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี สาธารณรัฐออสเตรีย และสาธารณรัฐฝรั่งเศส เพื่อนำมาวิเคราะห์และศึกษาแนวทางการกำหนดคำบังคับและการให้ข้อเสนอแนะของคำวินิจฉัยที่เหมาะสมและชัดเจน ซึ่งศึกษา ค้นคว้า และรวบรวมข้อมูลจากรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง บทความวิชาการ รายงานการศึกษาวิจัย ตำรากฎหมาย และสิ่งพิมพ์อิเล็กทรอนิกส์ ผลการศึกษาพบว่า การกำหนดคำบังคับและการให้ข้อเสนอแนะในคำวินิจฉัยมีปัญหา 3 ประการ คือ (1) ปัญหาการคุ้มครองสิทธิของประชาชนจากการกำหนดคำบังคับการสิ้นผลของกฎหมายที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญให้มีผลในอนาคต (2) ปัญหาการกำหนดคำบังคับให้มีเงื่อนไขให้คู่กรณีปฏิบัติตาม และ (3) ปัญหาสถานะของข้อเสนอแนะที่ปรากฏอยู่ในคำวินิจฉัย โดยบทความนี้เสนอแนะให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยการกำหนดคำบังคับการสิ้นผลของกฎหมายที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญให้มีผลในอนาคตต้องกำหนดเป็นประเด็นในการพิจารณาวินิจฉัยเพิ่มเติมจากเดิมที่กำหนดแต่เพียงว่าบทบัญญัติของกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ และต้องมีคะแนนเสียงไม่น้อยกว่าสองในสามของจำนวนตุลาการศาลรัฐธรรมนูญทั้งหมดเท่าที่มีอยู่เห็นชอบให้มีการกำหนดคำบังคับไว้ในคำวินิจฉัย ส่วนการกำหนดคำบังคับแบบมีเงื่อนไขให้คู่กรณีปฏิบัติตาม ศาลรัฐธรรมนูญต้องไม่กำหนดคำบังคับแบบมีเงื่อนไขให้คู่กรณีปฏิบัติตาม ศาลรัฐธรรมนูญควรปฏิบัติหน้าที่เท่าที่รัฐธรรมนูญมอบอำนาจให้เท่านั้น นอกจากนี้ การให้ข้อเสนอแนะหรือการให้คำแนะนำเป็นเครื่องมือสำคัญในการชี้แนวทางให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทราบว่าควรดำเนินการอย่างไรเพื่อให้เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ จึงควรให้ศาลรัฐธรรมนูญสามารถกระทำได้โดยต้องมีมติเห็นชอบคะแนนเสียงข้างมากของจำนวนตุลาการศาลรัฐธรรมนูญทั้งหมดเท่าที่มีอยู่