การบริหารงานยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญภายใต้มาตรา 213 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 : ศึกษากรณีบทบาทของผู้ตรวจการแผ่นดินในกระบวนการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาการบริหารคดีร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญภายใต้มาตรา 213
แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 โดยให้ความสำคัญกับบทบาทของผู้ตรวจการแผ่นดินในฐานะองค์กรตัวกลางในการคัดกรองคำร้องก่อนเข้าสู่การพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ บทความใช้กรอบแนวคิดการบริหารงานยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญ (constitutional justice administration) เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างระหว่างสิทธิในการเข้าถึงศาลรัฐธรรมนูญของประชาชน (access to constitutional justice) กับความจำเป็นในการบริหารจัดการภาระคดีของศาล (court capacity)
การศึกษานี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสารควบคู่กับการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ โดยศึกษาระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญของสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี สาธารณรัฐออสเตรีย สาธารณรัฐเกาหลี และสาธารณรัฐตุรกี เพื่อประเมินมาตรฐานสากลเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การรับคำร้อง (admissibility) และกลไกการคัดกรองคำร้อง (filtering mechanism)
ผลการศึกษาพบว่า แม้กลไกการคัดกรองคำร้องจะเป็นองค์ประกอบที่จำเป็นในระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญสมัยใหม่ แต่ความชอบธรรมและประสิทธิผลของกลไกดังกล่าวขึ้นอยู่กับเงื่อนไขสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) ความชัดเจนและสามารถคาดหมายได้ของหลักเกณฑ์การรับคำร้อง (2) ความโปร่งใสและการให้เหตุผลของกระบวนการคัดกรอง และ (3) การอยู่ภายใต้การควบคุมขององค์กรตุลาการ (judicial control) ทั้งนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้กลไกดังกล่าวกลายเป็นอุปสรรคเชิงสถาบันที่บั่นทอนสิทธิในการเข้าถึงความยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญของประชาชน
ในบริบทของประเทศไทย บทความชี้ให้เห็นว่า ระบบตามมาตรา 213 ยังคงมีข้อจำกัดทั้งในเชิงกฎหมายและเชิงโครงสร้าง โดยเฉพาะการขาดหลักเกณฑ์การพิจารณาคำร้องที่ชัดเจนและการให้เหตุผลอย่างเป็นระบบในชั้นผู้ตรวจการแผ่นดิน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการใช้สิทธิในการเข้าถึง
ศาลรัฐธรรมนูญอย่างมีประสิทธิผล
บทความจึงเสนอแนวทางเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาการบริหารคดีร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญใน 3 ระดับ ได้แก่ ระดับแนวปฏิบัติ ระดับกฎหมายลำดับรอง และระดับโครงสร้าง เพื่อให้ระบบมีความสอดคล้องกับหลักการบริหารงานยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญและมาตรฐานสากล อันจะช่วยเสริมสร้างทั้งประสิทธิภาพของศาลรัฐธรรมนูญและความชอบธรรมของการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานในระยะยาว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารผู้ตรวจการแผ่นดินถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารฯ ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง. (2563). อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญในการวินิจฉัยความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการกระทำตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 มาตรา 213 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ
ผู้ตรวจการแผ่นดิน. (2567). รายงานประจำปีผู้ตรวจการแผ่นดิน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน
ผู้ตรวจการแผ่นดิน. (2568). รายงานประจำปีผู้ตรวจการแผ่นดิน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน
ผู้ตรวจการแผ่นดิน. (2569). รายงานประจำปีผู้ตรวจการแผ่นดิน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560.
ศาลรัฐธรรมนูญ. (2567). รายงานประจำปีศาลรัฐธรรมนูญ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ
ศาลรัฐธรรมนูญ. (2568). รายงานประจำปีศาลรัฐธรรมนูญ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ
อดิเทพ อุยยะพัฒน์. (2568). การร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญ (การฟ้องตรง) โดยประชาชนต่อ
ศาลรัฐธรรมนูญ ตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 213: ศึกษาพัฒนาการ หลักเกณฑ์ และเงื่อนไขในการใช้สิทธิฟ้องตรง สถิติและแนวคำวินิจฉัย และวิเคราะห์อุปสรรคเชิงระบบพร้อมข้อเสนอเชิงนโยบาย. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ
ภาษาอังกฤษ
Barak Aharon. (2012). Proportionality : Constitutional Rights and Their Limitations.
Cambridge : Cambridge University Press.
Barak Aharon. (2006). The Judge in a Democracy. Princeton: Princeton University Press.
Constitutional Court of Austria. (2025). Activity Report 2024. Vienna: Austrian Constitutional Court.
Constitutional Court of Korea. (2025). Annual Report 2024. Seoul : Constitutional Court of Korea.
Constitutional Court of the Republic of Türkiye. (2025). Annual Report 2024. Ankara : Constitutional Court of the Republic of Türkiye.
Donald P. Kommers and Russell A. Miller. (2012). The Constitutional Jurisprudence of the Federal Republic of Germany, 3rd ed. Durham: Duke University Press.
Federal Constitutional Court of Germany. (2025). Annual Report 2024. Karlsruhe : Federal Constitutional Court of Germany.
Grimm, Dieter. (2016). Constitutionalism: Past, Present, and Future. Oxford : Oxford University Press.
M. Lutfi Chakim. (2019). ‘A Comparative Perspective on Constitutional Complaint’ 5 Constitutional Review.
Robert, Alexy. (2002). A Theory of Constitutional Rights. Oxford : Oxford University Press.
Tom Ginsburg. (2003). Judicial Review in New Democracies: Constitutional Courts in Asian Cases. Cambridge: Cambridge University Press.
Venice Commission. (2010). Study on Individual Access to Constitutional Justice. Strasbourg : Council of Europe.
Vicki C. Jackson and Mark Tushnet. (2014). Comparative Constitutional Law, 3rd ed. New York: Foundation Press.
