การปรับตัวของแม่วัยรุ่นต่อบทบาทความเป็นแม่: ศึกษาเฉพาะกรณีคลินิกรักษ์ดรุณ โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี
คำสำคัญ:
แม่วัยรุ่น, บทบาทความเป็นแม่, การปรับตัวด้านบทบาท ความเป็นแม่บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับตัวของแม่วัยรุ่นต่อบทบาทความเป็นแม่ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัย คือ แม่วัยรุ่นอายุ 15-19 ปี ที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อมเป็นครรภ์แรก และให้กำเนิดบุตรแล้วเป็นระยะเวลาไม่เกิน 1 ปี ลักษณะครอบครัวอยู่กับสามี และเคยเข้ารับบริการคลินิกรักษ์ดรุณ โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี จำนวน 13 กรณี ผลการศึกษา พบว่า แม่วัยรุ่นมีมุมมองต่อคำว่า “แม่” และ “บทบาทความเป็นแม่” ในแง่บวก และเห็นความสำคัญของบทบาทแม่ที่มีต่อครอบครัว โดยแม่วัยรุ่นมีการปรับตัวต่อบทบาทความเป็นแม่ทั้งทางร่างกาย จิตใจ สังคม ใน 6 ระยะ ดังนี้ 1) การยอมรับการตั้งครรภ์ แม่วัยรุ่นแสดงออกในการยอมรับการตั้งครรภ์ด้วยการดูแลสุขภาพร่างกาย การเข้ารับการฝากครรภ์ ถึงแม้ว่าแม่วัยรุ่นส่วนใหญ่จะต้องเผชิญกับสภาวะทางอารมณ์ในเชิงลบ เนื่องจากความกังวลต่อการเปิดเผยการตั้งครรภ์ก็ตาม โดยครอบครัว เครือญาติ เพื่อน และเพื่อนบ้าน เป็นบุคคลสำคัญต่อการปรับตัวทางสังคมของแม่วัยรุ่นในการยอมรับการตั้งครรภ์ 2) การสร้างสัมพันธภาพกับทารก แม่วัยรุ่นทุกกรณีสร้างสัมพันธภาพกับลูกด้วยการเลี้ยงดูลูกและให้นมลูกด้วยตัวเองตั้งแต่หลังคลอด ตลอดจนมีการพูดคุยและเล่นกับลูกบ่อยครั้ง 3) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงในตนเอง แม่วัยรุ่นที่มีอาการเจ็บป่วยจากการตั้งครรภ์ จะมีวิธีดูแลตนเองตามอาการและโรคประจำตัวของแต่ละคน อีกทั้งยังต้องปรับตัวและจัดการต่อการเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์ในเชิงลบ ด้วยภาวะเครียดและกังวลเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกและปัญหาเศรษฐกิจ 4) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงด้านสัมพันธภาพกับคู่สมรส แม่วัยรุ่นมีการปรับตัวร่วมกันกับสามีต่อพฤติกรรมทางเพศสัมพันธ์ โดยสามีแสดงความรักและเอาใจใส่แม่วัยรุ่นมากขึ้น รวมทั้งการทำหน้าที่พ่อในการดูแลลูกร่วมกัน 5) การเตรียมสำหรับการคลอดและการเป็นแม่ แม่วัยรุ่นมีการเตรียมร่างกายก่อนคลอด ควบคู่ไปกับการวางแผนด้านการเลี้ยงลูก การคุมกำเนิด การศึกษา และการประกอบอาชีพ ทั้งนี้ แม่วัยรุ่นทุกกรณีมีการเรียนรู้ทางสังคมเกี่ยวกับการเป็นแม่จากบุคคลในครอบครัว ตลอดจนสื่อออนไลน์ 6) การยอมรับบทบาทการเป็นแม่ แม่วัยรุ่นทุกกรณียอมรับบทบาทแม่ได้ โดยได้รับการสนับสนุนการดำรงบทบาทจากครอบครัว โรงเรียน เพื่อนบ้าน และชุมชน โดยมีลูกเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อความรู้สึกเชิงบวก ความสุข และความสำเร็จในการทำหน้าที่แม่ ข้อเสนอแนะที่สำคัญจากการศึกษา คือ ควรบูรณาการทำงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานสาธารณสุข สถานศึกษา สถานประกอบการ ครอบครัว และชุมชน ในการสนับสนุนการดำรงบทบาทความเป็นแม่ของแม่วัยรุ่นในด้านการเลี้ยงบุตร การสนับสนุนทางอารมณ์ทั้งช่วงการตั้งครรภ์และหลังคลอดบุตร การศึกษาต่อ และการประกอบอาชีพ
เอกสารอ้างอิง
กิตติพงศ์ แซ่เจ็ง และคณะ. (2557). คู่มือแนวทางปฏิบัติการดูแลแม่วัยรุ่น (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร: ศูนย์สื่อและ สิ่งพิมพ์แก้วเจ้าจอม.
จอมขวัญ เกตุแก้ว. (2555). การศึกษาสภาวะจิตสังคมและการปรับตัวสู่บทบาทการเป็นมารดาของมารดาวัยใสภายหลังได้รับ บริการสังคมสงเคราะห์. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์, สาขาการบริหารและนโยบายสวัสดิการสังคม.
นฤมล นิราทร. (2561). การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและปัญหาสังคม (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
บุญทวี สุนทรลิ้มศิริ และคณะ. (2552). ผลของการพยาบาลแบบสนับสนุนประคับประคองในระยะคลอดต่อความเครียดและ การรับรู้ประสบการณ์การคลอดของมารดาวัยรุ่นครรภ์แรก. รามาธิบดีพยาบาลสาร, 15(3), น. 361-372.
บุญมี ภูด่านงัว และคณะ. (2556). ตัวตนใหม่: ประสบการณ์การเป็นมารดาของนักเรียนที่ตั้งครรภ์โดยไม่ตั้งใจ. วารสารสภา การพยาบาล ปีที่ 28 ฉบับที่ 2.
พัชชา เจิงกลิ่นจันทร์. (2556). กระบวนการปรับตัวและการอบรมเลี้ยงดูบุตรของแม่วัยรุ่นที่ต้องดูแลบุตรเพียงลำพัง: กรณีศึกษาผู้ใช้บริการของสหทัยมูลนิธิ. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์, สาขาการวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ประยุกต์.
ภาวดี ทองเผือก. (2547). ผลของการใช้โปรแกรมส่งเสริมการรับรู้ความสามารถของตนเองที่เน้นการสนับสนุนจากสามีต่อการ ปรับตัวด้านบทบาทหน้าที่การเป็นมารดาในหญิงตั้งครรภ์วัยรุ่นครรภ์แรก. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, คณะพยาบาลศาสตร์.
เยาวลักษณ์ เสรีเสถียร. (2543). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการปรับตัวด้านบทบาทหน้าที่ของการเป็นมารดาในระยะตั้งครรภ์ของ หญิงวัยรุ่น. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหิดล, คณะพยาบาลศาสตร์.
วีรพล กิตติพิบูลย์. (2555). ภาวะแทรกซ้อนทางสูติศาสตร์ของการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์, 27(1), น. 97-105.
ศรีเรือน แก้วกังวาน. (2549). จิตวิทยาพัฒนาการชีวิตทุกช่วงวัย วัยรุ่น-วัยสูงอายุ (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ศศิธร บรรณเสถียนศรี. (2552). ความกังวลใจของแม่ต่อการเลี้ยงดูบุตรชายวัยประถม เพื่อมิให้เสี่ยงต่อภาวะรักเพศเดียวกัน. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, วิทยาลัยสหวิทยาการ, สาขาวิชาสตรีศึกษา.
สุรีย์ ล่าร้อง. (2552). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมบิดาให้มีส่วนร่วมเลี้ยงดูบุตรคนแรกต่อพฤติกรรมการเลี้ยงดูบุตรและ สัมพันธภาพระหว่างบิดา มารดาและบุตร. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, คณะ พยาบาลศาสตร์.
สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2559). สถานการณ์การคลอดบุตรของวัยรุ่นไทย. เข้าถึง ได้จาก https://www.govchannel.go.th/?landing=true สืบค้นเมื่อวันที่ 28 มกราคม 2563.
สำนักอนามัยการเจริญพันธุ์. (2562). สถานการณ์อนามัยการเจริญพันธุ์ในวัยรุ่นและเยาวชน ปี 2561. เข้าถึงได้จาก http://rh.anamai.moph.go.th/download/all_file/index/%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0 %B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8CRH_2561_Website.pdf สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2563.
สำนักอนามัยการเจริญพันธุ์. (2559). พระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559. เข้าถึงได้ จาก http://rh.anamai.moph.go.th/main.php?filename=Act สืบค้นเมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2563.
Rich Adrienne. (1977). Of Women Born: Motherhood as Experience and Institute. London: Virago.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ผลงานที่ตีพิมพ์ในวารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และวารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ขอสงวนสิทธิในการเผยแพร่ผลงานที่ตีพิมพ์ในแบบรูปเล่มและทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่นใด
บทความหรือข้อความคิดเห็นใดๆ ที่ปรากฏในวารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนโดยเฉพาะ คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบรรณาธิการไม่จําเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
