เหลียวหลัง แลหน้า ปัญหาหนี้นอกระบบไทยและแนวทางการแก้ไข

ผู้แต่ง

  • วรรษยา เผือกงาม คณะพัฒนาสังคมและยุทธศาสตร์การบริหาร สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ กรุงเทพฯ ประเทศไทย
  • ธัญญลักษณ์ รุ้งแสงจันทร์ คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ ประเทศไทย

คำสำคัญ:

หนี้นอกระบบ, การกู้ยืมเงินนอกระบบ, ระบบเศรษฐกิจ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้เป็นนำเสนอสถานการณ์และการแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบในช่วง 10 ปี (พ.ศ. 2557-พ.ศ. 2567) และทิศทางของหนี้นอกระบบในอนาคตของไทย โดยศึกษาข้อมูลทุติยภูมิ (Secondary data) โดยใช้การศึกษาจากเอกสาร (Documentary study) ได้แก่ ศึกษาหลักการ แนวคิด ทฤษฎี งานวิจัยที่เกี่ยวข้องต่างๆ จากเอกสารทางวิชาการ วารสาร หนังสือ รายงานวิจัยและการสืบค้นข้อมูลผ่านระบบอินเทอร์เน็ต นโยบาย กฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง เอกสารเผยแพร่ ตลอดจนข้อมูลและสถิติที่เกี่ยวข้องกับหนี้นอกระบบของไทย ซึ่งเป็นการรวบรวมข้อมูล 10 ปีย้อนหลังตั้งแต่ปี 2557-2567 พบว่า ปัญหาหนี้นอกระบบเกิดจากปัญหาทางเศรษฐกิจ และพฤติกรรมการใช้จ่ายที่ไม่เหมาะสมทำให้ต้องพึ่งพาแหล่งเงินกู้นอกระบบ ซึ่งการกู้ยืมเงินนอกระบบมีลักษณะและรูปแบบที่หลากหลาย สาเหตุสำคัญที่เกิดปัญหาหนี้นอกระบบในสังคมเนื่องจากการที่ประชาชนมีรายได้ต่ำและไม่สามารถเข้าถึงบริการทางการเงินของสถาบันการเงินในระบบได้อย่างถูกต้อง ขาดความรู้ในเรื่องการคำนวณดอกเบี้ย อีกทั้งมีพฤติกรรมการใช้จ่ายที่ฟุ่มเฟือย จากสาเหตุดังกล่าวส่งผลกระทบทั้งในระดับบุคคล สังคม และเศรษฐกิจ นอกจากนี้ หนี้นอกระบบยังส่งผลให้เกิดอาชญากรรมขึ้นในสังคมและยังเป็นอุปสรรคต่อความก้าวหน้าของระบบเศรษฐกิจในประเทศรวม ดังนั้นการแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบต้องอาศัยความร่วมมือและการดำเนินการที่ครอบคลุมจากหลายภาคส่วน รวมถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและทัศนคติของประชาชนเพื่อป้องกันปัญหานี้ไม่ให้เกิดขึ้นอีกในอนาคต โดยเพิ่มการเข้าถึงบริการการเงินในระบบ ให้ความรู้ทางการเงิน และใช้กฎหมายจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างเข้มงวด ในการดำเนินการตามข้อเสนอแนะเหล่านี้จะช่วยในการลดปัญหาหนี้นอกระบบอย่างมีประสิทธิภาพ และส่งผลดีต่อความมั่นคงทางการเงินของประชาชน และความมีเสถียรภาพของเศรษฐกิจและสังคมไทยโดยรวมต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กันย์กัญญา ใจการวงค์สกุล และ เทพ วงศ์สุภา. (2560). สถานการณ์ปัญหาทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับปัญหาหนี้สินครัวเรือนของประชาชน ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา. วารสารรามคำแหงฉบับนิติศาสตร์, 6(1), 21–52.

กิ่งพลอย นาถมทอง. (29 สิงหาคม 2567). ยอดปรับโครงสร้างหนี้เพิ่มขึ้นกว่าช่วงโควิด เพราะเศรษฐกิจไม่ฟื้นตามคาด. Workpoint Today. https://workpointtoday.com/debt-restructuring-has-increased-more-than-during-the-covid-period/

ชลธิชา อินทชัย. (2 พฤษภาคม 2567). ยอด 2,900 ให้เงินสด 2,600” ธุรกิจรับจ่ายค่าน้ำ-ไฟ สะท้อนวิกฤตคนไทยต้องวิ่งหาเงินด่วนทุกเดือน.

The matter. https://thematter.co/social/thai-financial-crisis/225400?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR13TBiFBhO_k8jXxIbqiuU-oQ4Sv4n9yWD

ธนาคารกสิกรไทย. (18 มิถุนายน 2564). มองหาทางออก? กู้...นอกระบบ ได้ง่าย แต่จ่ายเท่าไร ก็ไม่จบ. ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-social-media/Pages/Line-Today-18-06-21.aspx

ธนาคารกสิกรไทย. (2566). ภาพรวมหนี้ครัวเรือนปี 2566 อาจชะลอลงมาที่กรอบ 84.0-86.5% ต่อจีดีพี...แต่ครัวเรือนยังมีภาระหนี้ที่ค่อนข้างสูงเป็นข้อจำกัดการเติบโตของการบริโภคในอนาคต (กระแสทรรศน์ ฉบับที่ 3383). ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-econ/financial/Pages/Household-CIS3383-Web-B-21-02-2023.aspx

ธนาคารทหารไทยธนชาต. (11 กันยายน 2567). กู้นอกระบบดีไหม เปิดความเสี่ยงที่หลายคนไม่เคยรู้!. TTB Bank. https://www.ttbbank.com/th/fin-tips/detail/pl-what-is-loan-shark

ธนาคารแห่งประเทศไทย. (12 กุมภาพันธ์ 2565). มองหนี้ครัวเรือนระดับโลก: แบบไหนที่เป็นปัญหาและจะแก้ปัญหาอย่างไร. https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/bot-magazine/Phrasiam-67-2/256702-Globaltrend-BOTmeasures.html?utm_source=chatgpt.com

ธนาคารแห่งประเทศไทย. (12 กันยายน 2565). หนี้ครัวเรือน: ปัญหาที่ทุกคนต้องช่วยกันแก้. https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-andpublications/articles/Article_1Jan2022_2.html

ธนาคารแห่งประเทศไทย. (2566). โครงการคลินิกแก้หนี้หนึ่งในเสาหลักของการแก้ไขปัญหาหนี้ครัวเรือนไทย. https://www.bot.or.th/th/ research-and-publications/articles-and-publications/bot-magazine/256203TheKnowledge_DebtRestructure.html

ธนาคารแห่งประเทศไทย. (2567). ปรับโครงสร้างหนี้...คืออะไร. https://www.bot.or.th/th/satang-story/managing-debt/debt-restructuring.html

บีบีซีไทย. (21 กันยายน 2564). หนี้สาธารณะ : นักเศรษฐศาสตร์เห็นพ้องเพิ่มเพดานหนี้ แต่รัฐบาลต้องใช้เงินให้เกิดประโยชน์. BBC News Thai. https://www.bbc.com/thai/thailand-58638110

ประชาชาติธุรกิจ. (16 กรกฎาคม 2567). ธปท. แนะลูกหนี้จ่ายไม่ไหวเร่งปรับโครงสร้างก่อนเป็นหนี้เสีย. https://www.prachachat.net/finance/news-1608989

มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย. (2567). ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจแถลงผลสำรวจ สถานภาพหนี้ครัวเรือน 2567. https://bit.ly/3MRdGhZ

มิ่งสรรพ์ ขาวสอาด. (2562). การจัดการหนี้สินส่วนบุคคล. สำนักพิมพ์วิชาการ

รัชฎาภรณ์ บุตรคำโชติ. (2560). ปัจจัยความสำเร็จของโครงการบริหารจัดการหนี้ไปสู่ 1 ครัวเรือน 1 สัญญาศูนย์จัดการกองทุนชุมชนกรมการพัฒนาชุมชน [สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์].มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

รัฐบาลไทย. (2567). รายงานสถานการณ์และแนวทางแก้ไขหนี้นอกระบบในประเทศไทย. สำนักงานนายกรัฐมนตรี

สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์. (2565). หนี้ครัวเรือนไทย วิกฤติแค่ไหนทำไมถึงไม่ควรมองข้าม?. ธนาคารแห่งประเทศไทย. https://projects.pier.or.th/household-debt/

สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย. (2564). กลุ่มคนฐานรากกับปัญหาทางการเงิน. https://sasinconsulting.com/wp-content/uploads/2020/02/Low-income-Earners-Financial-Problems-and-the-Role-of-Financial-Institutions_by-Karn-Piluntanadilok.pdf

สมประวิณ มันประเสริฐ, ตลับลักขณ์ ธรดิษฐ์สุวรรณ, รชฎ เลียงจันทร์, อาภากร นพรัตยาภรณ์, และ ก้องภพ วงศ์แก้ว. (10 เมษายน 2562). ระบบนิเวศสินเชื่อบนฐานข้อมูลข่าวสาร: กุญแจสู่ระบบการเงินที่ทั่วถึง. สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์. https://www.pier.or.th/abridged/2019/08/

สฤณี อาชวานันทกุล. (2565). การประเมินธนาคารไทยตามเกณฑ์ “แนวร่วมทางการเงินที่เป็นธรรมนานาชาติ” (Fair Finance Guide International) ครั้งที่ 4 รายงานประจำปี พ.ศ. 2564. Fair Finance Thailand. https://salforest.com/knowledge/fair-finance-assessment-2021

สำนักงานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ. (2561). การประชุมคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนและติดตามการดำเนินงานตามมาตรการฟื้นฟูและพัฒนาเพื่อสนับสนุนการเพิ่มทุนกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง ครั้งที่ 1/2561. กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง.

สำนักงานพัฒนานโยบายและแผนการประชาสัมพันธ์ กรมประชาสัมพันธ์. (2567). รายงานศึกษาความต้องการประชาสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารของหน่วยงานภาครัฐ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. กองยุทธศาสตร์และแผนงาน. https://plan.prd.go.th/th/content/category/detail/id/1278/cid/15/iid/329242

สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง. (2567). การให้ความช่วยเหลือทางการเงินเพื่อแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบของกระทรวงการคลัง. กองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน. https://www.mof.go.th/view/file/805b6e7261d056d8a885b2fc13ba8e7e786db9587f48f0db56

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). การสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2566 ทั่วราชอาณาจักร. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2024/20240702120458_45133.pdf

สุพริศร์ สุวรรณิก. (14 กุมภาพันธ์ 2567). หนี้ครัวเรือนส่งผลอย่างไรต่อการเติบโตของเศรษฐกิจ?. สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วยอึ๊งภากรณ์. https://www.pier.or.th/blog/2024/0201/

สุรางค์รัตน์ จำเนียรพล. (2557). หนี้นอกระบบกับความเป็นธรรมทางสังคม. สถาบันวิจัยทางสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. http://www.cusri.chula.ac.th/backup/download/cluster6.pdf

ไทยพีบีเอส. (17 ธันวาคม 2555). นักธนาคาร-นักเศรษฐศาสตร์ชี้รัฐแก้ปัญหาหนี้นอกระบบไม่ตรงจุด. ThaiPBS. https://www.thaipbs.or.th/news/content/133455

โพสต์ทูเดย์. (10 กรกฎาคม 2563). ภรรยาไม่เถียง! กู้เงินนอกระบบเล่นพนันจนสามีฆ่าตัวตาย. Post Today. https://www.posttoday.com/social/local/628060

TODAY Bizview. (30 พฤศจิกายน 2566). หนี้นอกระบบ… วาระชาติ ปัญหาสังคม คุณภาพชีวิต และเศรษฐกิจครัวเรือน. Workpoint Today. https://workpointtoday.com/problems-with-informal-debt-in-thailand/

Voathai.com. (2566). มาตรการภาครัฐเพื่อลดหนี้นอกระบบในประเทศไทย. https://www.voathai.com

Banerjee, A., & Duflo, E. (2020). Good economics for hard times: Better answers to our biggest problems. PublicAffairs.

Fischer, G., & Karlan, D. (2019). Informal finance-mapping global savings and lending practices. Innovations for Poverty Action. https://www.poverty-action.org/study/informal-finance-mapping-global-savings-and-lending-practices

Maslow, A. H. (1954). Motivation and personality. Harper and Row.

Pinitjitsamut, P., & Suwanprasert, W. (2022). Informal loans in Thailand: Stylized facts and empirical analysis (discussion paper no. 173). Puey Ungphakorn Institute for Economic Research. https://www.pier.or.th/files/dp/pier_dp_173.pdf

Waldron, D. G. (1995). Informal finance and the East Asian economic “miracle”. Multinational Business Review, 3(2), 46.

World Bank. (2023a, March 15). Understanding informal finance: Issues and challenges. http://documents1.worldbank.org/curated/en/099656506112425710/pdf/IDU1adb244f0130d4141441a2ac14ac171417fba.pdf

World Bank. (2023b). Financial inclusion and sustainable lending practices: A global perspective. https://www.worldbank.org/en/topic/financial-inclusion

World Bank. (2023c). Promoting responsible lending: Policies and practices for sustainable credit markets. https://www.worldbank.org/en/topic/financial-sector/

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

29-12-2025

รูปแบบการอ้างอิง

เผือกงาม ว., & รุ้งแสงจันทร์ ธ. (2025). เหลียวหลัง แลหน้า ปัญหาหนี้นอกระบบไทยและแนวทางการแก้ไข. วารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์และการบริหารสังคม, 33(2), 133–165. สืบค้น จาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/swjournal/article/view/275818

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ