การสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าเป็นสิทธิที่กฎหมายรับรองหรือไม่? มุมมองทางนิติปรัชญา

บทคัดย่อ

“บุหรี่” ถือเป็นผลิตภัณฑ์ยาสูบที่เป็นสาเหตุการตายที่สำคัญที่สุดของโลกซึ่งสามารถป้องกันได้ ทว่า “การสูบบุหรี่” กลายเป็นข้อถกเถียงในทางนิติศาสตร์ที่สำคัญประการหนึ่งว่า การสูบบุหรี่เป็นสิทธิและเสรีภาพส่วนบุคคล อย่างแท้จริงหรือไม่ อย่างไร ยิ่งในปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ ที่เรียกว่า “บุหรี่ไฟฟ้า” ที่เป็นอุปกรณ์ในการส่งสารนิโคตินเข้าสู่ร่างกายผ่านการให้ความร้อนเป็นไอระเหย และมีการถกเถียงว่าการใช้บุหรี่ไฟฟ้าเป็นสิทธิพื้นฐานจนถึงขั้นเป็นสิทธิมนุษยชนหรือไม่ ซึ่งสถานะทางกฎหมายของประเทศไทย บุหรี่ไฟฟ้า เป็นสินค้าต้องห้ามตามกฎหมาย ซึ่งถ้าพิจารณาในสถานะทางกฎหมายของการสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้าอาจเทียบได้กับ เสรีภาพทั่วไปตามมาตรา 25 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ซึ่งอาจถูกจำกัดเสรีภาพตามมาตรา 26 ได้ ประเด็นสิทธิและเสรีภาพกับการสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า ในมิตินิติปรัชญา มองว่า “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” คือ นิติสมมติเพื่อรับรองสถานะและการใช้ชีวิตของมนุษย์ ที่สนับสนุนให้มนุษย์เรากระทำการใดๆ ก็ได้ ตราบที่ไม่ไปกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้อื่น “การสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้า” เป็นการกระทำที่ไม่มุ่งผลทางกฎหมาย ตราบเท่าที่ “ผลของการสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้า” ไม่ไปกระทบสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่น

การวิจัยนี้ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพโดยแยกการศึกษาออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรก ศึกษาจากเอกสารทางวิชาการ หนังสือ ตำรา บทความทางวิชาการ และข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต เป็นต้น และส่วนที่ 2 ศึกษาจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interviews) ในผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย ซึ่งมีข้อเสนอแนะ คือ (1) ในบริบทสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรมและปัญหาระบบ การบังคับใช้กฎหมายของประเทศไทย การควบคุมบุหรี่ไฟฟ้า สมควรคงไว้ซึ่งมาตรการห้ามนำเข้าบุหรี่ไฟฟ้า ห้ามขาย ห้ามบริการ ห้ามผลิตเพื่อขายตามระบบกฎหมายของประเทศไทยที่มีอยู่ในขณะนี้ (2) การจำกัดเสรีภาพของผู้ใช้บุหรี่ไฟฟ้า สามารถกระทำได้โดยกฎหมาย เนื่องจากกฎหมายไทยที่ใช้บังคับกับบุหรี่ไฟฟ้าบัญญัติให้เป็นของที่ต้องห้ามตามกฎหมาย ดังนั้น แม้มีเรื่องการอ้างถึงสิทธิหรือเสรีภาพใดๆ ก็ตามแต่ย่อมต้องพิจารณาถึงกฎหมายที่มีและใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน และ (3) การสูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าไม่เป็นสิทธิมนุษยชนตามที่มีข้อกล่าวอ้างเนื่องจากไม่ใช่เป็นสิทธิที่ไม่อาจพรากไปจากความเป็นมนุษย์ได้ เฉกเช่นเดียว กับ อาหาร ที่อยู่ น้ำดื่ม หรือปัจจัย 4 ที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต