บทบาทของทีมสหวิชาชีพในการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งที่เป็นผู้ป่วยจิตเวชในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

ปัทมาวาตี มะอิง; มาดี    ลิ่มสกุล

ผู้แต่ง

ปัทมาวาตี มะอิง คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ ประเทศไทย
มาดี ลิ่มสกุล คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กรุงเทพฯ ประเทศไทย

คำสำคัญ:

ทีมสหวิชาชีพ, คนไร้ที่พึ่ง, ผู้ป่วยจิตเวช, สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทและปัญหาการดำเนินงานของทีมสหวิชาชีพในการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งที่เป็นผู้ป่วยจิตเวชในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ภายใต้บริบทด้านความมั่นคงและพหุวัฒนธรรม ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ที่มีประสบการณ์ปฏิบัติงานด้านการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งที่เป็นผู้ป่วยจิตเวชจากหน่วยงานภาครัฐและภาคประชาสังคม จำนวน 9 คน และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงอุปนัย ข้อค้นพบจากการศึกษาพบว่า ทีมสหวิชาชีพมีบทบาทสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ การค้นหาข้อเท็จจริงและการประเมินแบบองค์รวม การคุ้มครองสวัสดิภาพ การดูแลรักษาและการฟื้นฟูสมรรถภาพ การประสานและการส่งต่อแบบบูรณาการเชิงเครือข่าย และการติดตามผล ทั้งนี้ผู้ใช้บริการมีปัญหาซับซ้อนทั้งด้านสุขภาพจิต การดำรงชีวิต และการขาดเครือข่ายสนับสนุนทางสังคม การดำเนินงานจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน รวมถึงผู้นำศาสนาเพื่อสร้าง ความไว้วางใจภายใต้บริบทพหุวัฒนธรรม ข้อท้าทายในการดำเนินงาน ได้แก่ ข้อจำกัดด้านนโยบาย การขาดระบบฐานข้อมูลกลาง การจัดสรรงบประมาณที่เน้นมิติด้านความมั่นคง และข้อจำกัดด้านบุคลากร ผลการศึกษาสะท้อนความจำเป็นในการพัฒนานโยบาย กลไกการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงาน และระบบสนับสนุนที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่

เอกสารอ้างอิง

กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ. (2561). คู่มือทีมสหวิชาชีพเพื่อการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ. (2568ก). ประกาศกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ เรื่อง ยุบเลิกศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งและให้อำนาจหน้าที่ไปเป็นของนิคมสร้างตนเอง หรือศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง.

(ลงวันที่ 19 มิถุนายน 2568). กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ. (2568ข). ประกาศกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ เรื่อง การเปลี่ยนชื่อ หน้าที่ และอำนาจของศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งเป็นศูนย์คุ้มครองและเสริมสร้างคุณภาพชีวิตจังหวัด. (ลงวันที่ 2 กรกฎาคม 2568). กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. กลุ่มการพัฒนามาตรฐานทางสังคม, กองมาตรฐานการพัฒนาสังคมและ

ความมั่นคงของมนุษย์, สำนักงานปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2567). รายงานความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2566. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.

เจษฎา วารี, จิตติ กิตติเลิศไพศาล, พิศดาร แสนชาติ และ ชนินทร์ วะสีนนท์. (2566). ประสิทธิผลของศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในประเทศไทย. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร, 26(3), 37-49.

นภัสวรรณ โยธา. (2564). การทำงานของทีมสหวิชาชีพในการเตรียมความพร้อมผู้ป่วยโรคจิตเภทซับซ้อนก่อนจำหน่าย: กรณีศึกษาโรงพยาบาลจิตเวชนครสวรรค์ราชนครินทร์ [สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. คลังสารสนเทศดิจิทัล มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:307608

พรรณปพร ต่วนเจริญศรี. (2562). บทบาทนักสังคมสงเคราะห์ในการเตรียมความพร้อมผู้ป่วยจิตเวชในสถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งเพื่อคืนสู่สังคม [สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. คลังสารสนเทศดิจิทัล มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:183542

ยุวดี รอดจากภัย และ กุลวดี โรจน์ไพศาลกิจ. (2565). การพัฒนาเครือข่ายทางสังคมที่ดูแลผู้สูงอายุ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี, 33(2), 113-128.

รณรงค์ จันใด. (2565). รูปแบบ กลไก และกระบวนการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะ, รายงานสืบเนื่องการสัมมนาวิชาการเนื่องในโอกาสการสถาปนาคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีที่ 65 ปี (น. 62-72). คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

รุ่งนภา เทพภาพ และ นิฤมน รัตนะรัต. (2567). การพัฒนาการคุ้มครองสิทธิของผู้สูงอายุในสถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง. วารสารสังคมสงเคราะห์ศาสตร์และการบริหารสังคม, 32(2), 254-293.

โรงพยาบาลศรีธัญญา. (2559). แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตเวชสู่สุขภาวะ: การจ้างงาน (สำหรับบุคลากรสาธารณสุข). โรงพยาบาลศรีธัญญา.

ศูนย์สุขภาพจิตที่ 12. (2565). รายงานผลการดำเนินงานด้านสุขภาพจิตในพื้นที่ชายแดนใต้. กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักข่าว Hfocus. (22 มกราคม 2567). สสส.เผยตัวเลขผู้ป่วยจิตเวชไร้บ้าน 19% ลงนาม MOU พัฒนาระบบเฝ้าระวัง. https://www.hfocus.org/content/2024/01/29574

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). (2562). สำรวจปรากฏการณ์คนไร้บ้านกลางเมืองใหญ่. https://www.thaihealth.or.th/

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567). รายงานข้อมูลสถิติครัวเรือนเปราะบางผ่านระบบบริหารจัดการข้อมูลการพัฒนาคนแบบชี้เป้า (TPMAP) ปี 2567. https://www.tpmap.in.th/2567/

อัลญาณ์ สมุห์เสนีโต, ซัมซู สาอุ, พะเยาว์ ละกะเต็บ และ มูฮัมหมัดรอฟีอี มูซอ. (2567). แนวทางการบูรณาการในการช่วยเหลือสุขภาพจิตและจิตสังคมของเยาวชนไทยในจังหวัดปัตตานี. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 8(2), 164–175.

อาบกนก ทองแถม, สุขุมา ฐิติพลธำรง และ ศิวิมล เครือแก้ว. (2565). ประสบการณ์ของเครือข่ายทางสังคมในการช่วยเหลือประชาชนกลุ่มเปราะบางที่ประสบอุทกภัยในอำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 15(2), 75–91.

Ford, K., Jampaklay, A., & Chamratrithirong, A. (2017). Mental health in a conflict area: Migration, economic stress and religiosity in the three southernmost provinces of Thailand. International Journal of Social Psychiatry, 63(2), 91-98. https://doi.org/10.1177/0020764016685119

World Bank. (2023). Promoting Resilience and Mental Health in Thailand’s Conflict-Scarred Deep South. https://www.worldbank.org/en/news/feature/2023/10/11/promoting-resilience-and-mental-health-in-thailand-s-conflict-scarred-deep-south