ภูมิปัญญาของปราชญ์ท้องถิ่นผ้าไหมมัดหมี่ในอำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น เพื่อการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจองค์ความรู้ของปราชญ์ท้องถิ่นการทำผ้าไหมมัดหมี่ 2) ศึกษาแนวคิดและวิธีการจัดการทรัพยากรของปราชญ์ท้องถิ่นและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 3) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคของการจัดการความรู้การทำผ้าไหมมัดหมี่อำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น โดยกระบวนการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยคำถามแบบกึ่งมีโครงสร้าง และการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วมในพื้นที่ เพื่อนำข้อมูลไปสู่การเป็นต้นแบบการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากปราชญ์ที่มีความสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มของวัฒนธรรมท้องถิ่น

ผลการศึกษาพบว่า 1) มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมผ้าไหมมัดหมี่ที่เกิดขึ้นในพื้นที่จัดอยู่ในประเภทงานฝีมือดั้งเดิมมีการถ่ายทอดองค์ความรู้เชิงช่างจากรุ่นสู่รุ่น จุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ผ่านปู่ ย่า ตา ยาย ที่ถ่ายทอดความรู้ภายในครอบครัว และทำการสั่งสมประสบการณ์และสร้างสรรค์รูปแบบและลวดลายบนผืนผ้าไหมมัดหมี่จากแรงบันดาลใจจากวิถีชีวิต ธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ความเชื่อ และขนบธรรมเนียมประเพณี 2) มีการถ่ายทอดความรู้มีลักษณะปัจเจกบุคคล ใช้การบอกเล่าวิธีการโดยการลงมือปฏิบัติให้แก่คนในครอบครัวหรือสมาชิกกลุ่มทอผ้าที่ก่อตั้งขึ้น กระบวนการผลิตผ้าไหมมัดหมี่เปลี่ยนแปลงไปตามความต้องการและความนิยมของตลาดผู้บริโภค หน่วยงานภาครัฐในพื้นที่ให้การสนับสนุน ส่งเสริม และเพิ่มทักษะและเทคนิคและวิธีการทอผ้า การจัดเก็บรวบรวมองค์ความรู้ในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งการจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ 3) ปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญ คือ มิได้บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร ส่วนใหญ่แยกกันทำงานทำให้ไม่เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในการทอผ้ามัดหมี่ระหว่างกัน ขาดแรงจูงใจในการเรียนรู้ ขาดการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร และกลุ่มผู้รับสารยังมีความเฉพาะเจาะจง

องค์ความรู้ภูมิปัญญาปราชญ์ท้องถิ่นถือเป็นสินค้าท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่สามารถนำมาสร้างการมีส่วนร่วม โดยชุมชนสามารถดึงคุณค่าหรือวิถีวัฒนธรรมและสร้างกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์แบบมีส่วนร่วม เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้มีส่วนร่วมลงมือทำในสถานที่ของชุมชนปราชญ์ท้องถิ่นต่อไป