สิทธิของผู้เสียหายในกระบวนการยุติธรรม : ศึกษาเชิงเปรียบเทียบระหว่างไทยกับสหราชอาณาจักร

บทคัดย่อ

ในปัจจุบัน แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิของผู้เสียหายในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา เช่น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายและค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จำเลยในคดีอาญา พ.ศ. 2544 แต่กฎหมายเหล่านี้ยังประสบข้อจำกัด หลายประการ อาทิ การขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้ การไม่ครอบคลุมสิทธิด้านจิตใจและสังคม การมีขั้นตอนที่ซับซ้อน รวมทั้งการไม่มีกฎหมายเฉพาะที่รับรองสิทธิผู้เสียหายอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้ผู้เสียหายจำนวนมากไม่สามารถเข้าถึงสิทธิที่พึงมีได้อย่างแท้จริงบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สภาพปัญหาทางข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายว่าด้วยสิทธิของผู้เสียหายในประเทศไทย โดยเปรียบเทียบกับสหราชอาณาจักรซึ่งมีการพัฒนากฎหมายและกลไกคุ้มครองผู้เสียหายที่ยึดแนวคิด “ความยุติธรรมที่ยึดผู้เสียหายเป็นศูนย์กลาง” และ “ความยุติธรรมเชิงสมานฉันท์” ผ่านเครื่องมือสำคัญ เช่น Victims’ Code Criminal Injuries Compensation Authority (CICA) และ Victim Personal Statement (VPS) ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ระบบไทยยังมีลักษณะมุ่งเน้นกระบวนการทางกฎหมายและการเยียวยาด้านการเงินเป็นหลัก ขณะที่ระบบอังกฤษให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของผู้เสียหายตลอดกระบวนการยุติธรรมและการเยียวยาแบบองค์รวมจากการเปรียบเทียบ บทความเสนอให้ประเทศไทยปรับปรุงกฎหมายให้ครอบคลุมสิทธิผู้เสียหายในทุกมิติ จัดตั้งหน่วยงานอิสระเพื่อกำกับดูแลการปฏิบัติให้เป็นไปตามมาตรฐานสิทธิ จัดตั้งศูนย์บริการผู้เสียหายแบบเบ็ดเสร็จ และพัฒนาระบบแจ้งเตือนสถานะคดี เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิผู้เสียหายในประเทศไทยมีความครอบคลุม มีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับมาตรฐานสากล