จากศรัทธาสู่พิธีกรรมบูชา เรื่องเล่าประวัติชีวิตและวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของ "พ่อปู่มิตร ชัยบัญชา"

บทคัดย่อ

การเสียชีวิตอย่างกะทันหันของมิตร ชัยบัญชา ดาราภาพยนตร์ไทยที่โด่งดังที่สุดในช่วงทศวรรษ 2500 (ค.ศ.1970) เนื่องจากอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นขณะถ่ายทำฉากสุดท้ายของภาพยนตร์เรื่อง อินทรีทอง ส่งผลต่อความรู้สึกของแฟนคลับ ความเศร้าสลดครั้งยิ่งใหญ่นี้ได้เปลี่ยน “พระเอกภาพยนตร์” ที่รักและศรัทธาให้กลายเป็น “วิญญาณศักดิ์สิทธิ์” เพราะหลังจากที่มิตร ชัยบัญชาเสียชีวิตก็มีการสร้างศาลและจัดพิธีกรรมเซ่นไหว้บูชา เกิดเป็นพิธีกรรมบูชาพ่อปู่มิตร ชัยบัญชาขึ้นตามสถานที่ ตั้งศาล การศึกษาครั้งนี้ได้นำระเบียบวิธีการทางคติชนวิทยาและมานุษยวิทยามาศึกษาพิธีกรรมกราบไหว้บูชาวิญญาณศักดิ์สิทธิ์พ่อปู่มิตร ชัยบัญชา ผลการศึกษาพบว่า เรื่องเล่าประวัติชีวิตของมิตร ชัยบัญชาถูกเล่าซ้ำๆ และเป็นองค์ประกอบหนึ่งของการประกอบสร้างความศักดิ์สิทธิ์ นอกจากนี้ประวัติชีวิตยังมีแบบเรื่องและอนุภาคหลายเหตุการณ์ใกล้เคียงกับแบบแผนการผจญภัยของวีรบุรุษ ดังนั้นเมื่อมีพิธีกรรมกราบไหว้บูชาวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของมิตร ชัยบัญชาจึงไปสัมพันธ์กับความเชื่อพื้นถิ่น เช่น เรื่องชีวิตหลังความตายและการบูชาผีบรรพบุรุษของคนไทย-ไท ถึงแม้ว่าบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่เปลี่ยนแปลงได้ในทุกวันนี้อาจทำให้ความศรัทธาจิตวิญญาณอันศักดิ์สิทธิ์ของพ่อปู่มิตร ชัยบัญชาเบาบางลง แต่การศึกษาพบว่า พิธีกรรมยังดำรงอยู่และมีบทบาทหน้าที่สนองตอบความต้องการของคนในสังคมปัจจุบันได้กว้างขวางขึ้นและพัฒนาไปได้อย่างน่าสนใจ