เพลงยาววิพากษ์สังคมในสมัยรัตนโกสินทร์ การศึกษาองค์ประกอบในการประพันธ์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาองค์ประกอบในการประพันธ์ของเพลงยาววิพากษ์สังคมในสมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่ พ.ศ.2501-2550 จานวน 20 เรื่อง โดยมุ่งศึกษาเนื้อหา ชื่อเรื่อง และรูปแบบ ผลการศึกษาพบว่าเนื้อหาของเพลงยาววิพากษ์สังคมแบ่งเป็น เนื้อหาการวิพากษ์บุคคลและวิพากษ์ปัญหาสังคม เนื้อหาการวิพากษ์บุคคลมีทั้งวิพากษ์บุคคลใดบุคคลหนึ่งและวิพากษ์กลุ่มบุคคล และกวีมุ่งเน้นประเด็นวิพากษ์เกี่ยวกับพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมทั้งพฤติกรรมส่วนตัวและพฤติกรรมในการทำงาน ส่วนเนื้อหาวิพากษ์ปัญหาสังคม พบทั้งหมด 7 ประเด็น คือ การวิพากษ์ปัญหาเรื่องความเหลื่อมล้ำของคนในสังคมไทย ปัญหาเรื่องการค้ามนุษย์ ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ปัญหาเรื่องการเติบโตอย่างรวดเร็วของสังคมเมือง ปัญหาเรื่องระบบการศึกษาของไทย ปัญหาเรื่องการทำงานที่ไม่มีประสิทธิภาพของรัฐบาล และปัญหาเรื่องนโยบายของประเทศเพื่อนบ้าน โดยเนื้อหาเหล่านี้ล้วนเป็นสารที่กวีสื่อให้เห็นถึงความไม่พอใจในพฤติกรรมบุคคลและสภาพปัญหาสังคมต่างๆ ด้านชื่อเรื่องของเพลงยาววิพากษ์สังคมสมัยรัตนโกสินทร์มี 3 ลักษณะ คือ ชื่อเรื่องที่ระบุเป้าหมายในการวิพากษ์ ชื่อเรื่องที่ตั้งตามจุดมุ่งหมายสาคัญของเรื่อง และชื่อเรื่องที่เลียนแบบชื่อเพลงยาวในอดีต ส่วนรูปแบบของเพลงยาววิพากษ์สังคมสมัยรัตนโกสินทร์พบว่ามีเพลงยาวบางเรื่องมีลักษณะไม่เหมือนรูปแบบของกลอนเพลงยาว คือ การไม่ลงท้ายบทประพันธ์ด้วย “เอย” และการแทรกชื่อเรื่องย่อยไว้ในเนื้อหา
การศึกษาองค์ประกอบในการประพันธ์ของเพลงยาววิพากษ์สังคมในสมัยรัตนโกสินทร์แสดงให้เห็นว่าเพลงยาวในสังคมไทยขยายขอบเขตกว้างขึ้น มีความสาคัญในแง่การสื่อทัศนะของกวีที่มีต่อสังคมและช่วยสะท้อนปัญหาในช่วงเวลาดังกล่าวได้เป็นอย่างดี