การเปลี่ยนแปลงพิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละของชาวบ้านห้วยปลากอง ตำบลขะเนจื้อ อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงพิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละของชาวบ้านหมู่บ้านห้วยปลากอง ตำบลขะเนจื้อ อำเภอแม่ระมาด จังหวัดตาก โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์ เชิงลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม

ผลการศึกษาพบว่า พิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละในอดีต มีกลุ่มคนที่ถือปฏิบัติอยู่ 2 กลุ่ม คือกลุ่มชาวปกาเกอะญอหมู่บ้านห้วยปลากอง และกลุ่มพ่อค้าผู้ได้รับสัมปทานไม้ มีรูปแบบการสักการบูชา 3 รูปแบบคือ 1) การสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละประจำปีของชาวบ้านหมู่บ้านห้วยปลากอง 2) การสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละของชาวบ้านหมู่ห้วยปลากองที่ทำผิดจารีตประเพณีของชุมชน และ 3) การสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละของพ่อค้าผู้ได้รับสัมปทานไม้เพื่อบอกกล่าวและแสดงความเคารพนับถือเจ้าพ่อโมกขละ แต่เนื่องจากไม่มีผู้สืบทอดเป็นป้อโข่ (ผู้นำในการประกอบพิธีกรรม) ประกอบกับอิทธิพลของศาสนาคริสต์ และสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้พิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละทั้ง 3 รูปแบบหายไป จนกระทั่งประมาณปี พ.ศ. 2555 ชาวบ้านในหมู่บ้านเริ่มรื้อฟื้นพิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละกลับขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง โดยปรับเปลี่ยนขั้นตอนในการประกอบพิธีกรรมให้เรียบง่ายขึ้น ไม่มีผู้นำในการประกอบพิธีกรรมเช่นในอดีต วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมเป็นสิ่งที่ชาวบ้านสามารถจัดหาได้สะดวก ช่วงระยะเวลาในการประกอบพิธีกรรมเปลี่ยนจากเดือนพฤษภาคมมาเป็นช่วงสงกรานต์ระหว่างวันที่ 13-17 เมษายนของทุกปี ซึ่งการปรับเปลี่ยนพิธีกรรมดังกล่าวเปิดโอกาสให้ทุกคนในชุมชนสามารถทำพิธีสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละได้ ไม่ใช่พิธีกรรมที่ถูกจำกัดเพียงใครกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งอีกต่อไป อีกทั้งยังเปิดโอกาสให้คนนอกชุมชนที่มาท่องเที่ยวบริเวณถ้ำเจ้าพ่อโมกขละ ได้มีโอกาสร่วมแสดงความเคารพสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละด้วย ซึ่งการสักการบูชา เจ้าพ่อโมกขละบริเวณถ้ำเจ้าพ่อโมกขละถือได้ว่าเป็นกิจกรรมที่รองรับนโยบายของภาครัฐที่ต้องการผลักดันพื้นที่ดังกล่าวให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัดตาก ได้เป็นอย่างดี และสิ่งที่สำคัญที่สุดคือช่วยสืบต่อความเชื่อเกี่ยวกับเจ้าพ่อโมกขละ และ พิธีกรรมการสักการบูชาเจ้าพ่อโมกขละให้ดำรงอยู่ได้ในปริบทสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป