ถอดบทเรียนการพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชนบท ผ่านมุมมองชุมชนท้องถิ่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดในการพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชนบทและเพื่อนำไปสู่การถอดบทเรียนการพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชนบทของแหล่งท่องเที่ยวที่ได้รับรางวัลผ่านมุมมองท้องถิ่น พื้นที่วิจัยครอบคลุมแหล่งท่องเที่ยววิถีชนบทซึ่งได้รับรางวัล 5 แห่ง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญใช้วิธีการคัดเลือกแบบเจาะจงแห่งละ 5 คน รวม 25 คน เครื่องมือวิจัยคือแบบสัมภาษณ์กึ่งมีโครงสร้างสำหรับการสัมภาษณ์เชิงลึกในรูปแบบของการสัมภาษณ์รายบุคคลและการสัมภาษณ์กลุ่ม ผ่านการตรวจสอบคุณภาพโดยผู้ทรงคุณวุฒิ เก็บข้อมูลโดยการลงพื้นที่สัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า การพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชนบทของชุมชนเกิดจากการขับเคลื่อนทั้งจากหน่วยงานภาครัฐและพลังความร่วมมือจากชุมชนประกอบด้วย 5 แนวคิดหลัก คือ 1) สืบทอดภูมิปัญญาหรือวัฒนธรรม 2) สร้างรายได้เสริมให้กับชุมชน 3) อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 4) สร้างความภาคภูมิใจในวิถีชุมชน 5) พัฒนาศักยภาพและทักษะความรู้ของคนในชุมชน จากการสังเคราะห์และถอดองค์ความรู้บทเรียนความสำเร็จการพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชนบทของแหล่งท่องเที่ยวที่ได้รับรางวัลในมุมมองของชุมชนท้องถิ่นพบใน 6 ประเด็นสำคัญ คือ 1) บทบาทของผู้นำชุมชนซึ่งมีคุณลักษณะ คือ เข้าใจปัญหาและความต้องการของชุมชน มีความสามารถในการจัดการ มีคุณธรรม มีทักษะในการประสานต่อรอง มีฐานะทางสังคมและเศรษฐกิจมั่นคง และมีมนุษยสัมพันธ์ดี 2) การมีส่วนร่วมของคนในชุมชนที่มุ่งเน้นให้คนในชุมชนร่วมคิด ร่วมทำและร่วมแก้ไขปัญหา 3) อัตลักษณ์เด่นของพื้นที่ในการนำมาพัฒนากิจกรรมและเส้นทางการท่องเที่ยว 4) การกำหนดกฎกติกาและมาตรฐานการท่องเที่ยว 5) ความอดทนต่ออุปสรรคของชุมชนและการพัฒนาตนเองอย่างสม่ำเสมอ 6) การสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนอย่างต่อเนื่อง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2559). แผนยุทธศาสตร์กรมการพัฒนาชุมชน พ.ศ. 2560-2564. กรุงเทพฯ: กองแผนงาน กรมการพัฒนาชุมชน.
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2563). รายงานผลข้อมูลตามตัวชี้วัดตามแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติประเด็นการท่องเที่ยว: โครงการจัดทำข้อมูลตามตัวชี้วัด ตามแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติประเด็นการท่องเที่ยว (พ.ศ. 2561-2580). กรุงเทพฯ: เลเซอร์ปริ้น.
กอบชัย เมฆดี และศศินันท์ ศาสตร์สาระ. (2565). การพัฒนาสมรรถนะผู้นำเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวอัจฉริยะ กรณีศึกษาชุมชนท่องเที่ยวในเขตจังหวัดภาคกลางตอนบน. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(1), 60-77.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2563ก). Destinations By Region. สืบค้นเมื่อ 15 ตุลาคม 2565 จาก https://www.tourismthailand.org/Destinations.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2563ข). Thailand Rural Tourism Award 2020: สุดยอดหมู่บ้านท่องเที่ยวชนบท. กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.
เกสสิณี ตรีพงศ์พันธุ์. (2564). การบูรณาการวิศวกรสังคมสำหรับการท่องเที่ยววิถีชนบทของไทยสู่ความยั่งยืน. วารสารบริหารธุรกิจและสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 4(3), 16-32.
โกมล จันทวงษ์. (2565). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านหนองผูกเต่า ตำบลศาลาลำดวน อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว. วารสารรัชต์ภาคย์, 16(47), 395-406.
โกวิทย์ พวงงาม. (2553). การจัดการตนเองของชุมชนและท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
โกวิทย์ พวงงาม. (2562). การจัดการตนเองของชุมชนและท้องถิ่น (พิมพ์ครั้งที่ 2). นนทบุรี: ธรรมสาร.
คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2564). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ พ.ศ. 2564-2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
จิระพงค์ เรืองกุน และวิทยา นามเสาร์. (2563). สมรรถนะผู้นำกลุ่มท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของชุมชนท่องเที่ยวที่ประสบความสำเร็จในประเทศไทย. วารสารวิชาการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 16(2), 43-70.
ชนิตตา โชติช่วง. (2565). การใช้แนวคิดคติชนสร้างสรรค์ในการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนโดยรอบเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์. ศิลปศาสตร์ปริทัศน์, 17(1), 29-46.
ชรินดา วิเศษรัตน์ และชนาภา นิโครธานนท์. (2564). การถอดบทเรียนกระบวนการการจัดการท่องเที่ยวชุมชนเพื่อพัฒนาเป็นท่องเที่ยวชุมชนต้นแบบ กรณีศึกษา: ชุมชนบ้านป่าเหมี้ยง ตำบลแจ้ซ้อน อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง. วารสารบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, 17(3), 225-241.
ณัฏพงษ์ ฉายแสงประทีป และจรินทร์ ฟักประไพ. (2565). แนวทางการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงศาสนา วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร จังหวัดนครพนม. วารสารปาริชาต, 35(3), 72-90.
ตรียากานต์ พรมคำ, รัดเกล้า เปรมประสิทธิ์, ฐานิดา บุญวรรโณ และนพรัตน์ รัตนประทุม. (2565). พัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนภายใต้แนวคิดวงจรชีวิตพื้นที่ท่องเที่ยวของ Richard W. Butler ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติ กรณีศึกษา: ชุมชนบ้านร่องกล้า อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก. วารสารชุมชนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, 16(4), 123-136.
ธนะวิทย์ เพียรดี และวนิดา อ่อนละมัย. (2564). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนไปสู่แหล่งท่องเที่ยวสีเขียวอย่างมีความรับผิดชอบ: กรณีศึกษาบ้านเกาะเคี่ยม ตำบลกันตังใต้ อำเภอกันตัง จังหวัดตรัง. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 4(1), 24-38.
บริษัท อินทัช รีเสิร์ช แอนด์ คอนซัลแทนซี จำกัด. (2565). รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการสำรวจพฤติกรรมการเดินทางท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวชาวไทย ปี 2564. กรุงเทพฯ: กองวิจัยการตลาด การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.
ประภาพรรณ อุ่นอบ. (2552). วิทยากรกระบวนการเงื่อนไขสำคัญของการถอดบทเรียน แบบวิเคราะห์หลังการปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: กรมสุขภาพจิต.
ปริชัย ดาวอุดม และเจษฎา เนตะวงศ์. (2562). การถอดบทเรียนชุมชนเพื่อการปฏิรูปกระบวนการจัดการทรัพยากร: พลวัตรแห่งการมีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่ตำบลหนองพันจันทร์ อำเภอบ้านคา จังหวัดราชบุรี (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.
ภณสิทธิ์ อ้นยะ. (2563). การบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนโดยกระบวนการพัฒนาแหล่ง ท่องเที่ยว. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธนบุรี, 14(2), 45-54.
เมษ์ธาวิน พลโยธี, สุธาธิณี หนูเนียม และสุวิชาดา สกุลวานิชเจริญ. (2565). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนกรณีศึกษา ชุมชนไทดำ บ้านนาป่าหนาด อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย. วารสารวิชาการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 18(1), 1-25.
รำไพพรรณ แก้วสุริยะ. (2549). เอกสารเผยแพร่เรื่องรูปแบบการท่องเที่ยวในศตวรรษที่ 21 กองส่งเสริมการท่องเที่ยว การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
ศรัณย์ บุญประเสริฐ. (2560). ท่องเที่ยวชุมชนบนเส้นทางการเรียนรู้. วารสารวัฒนธรรม, 56(4), 4-11.
ศศิชา หมดมลทิน. (2562). การท่องเที่ยวโดยชุมชนวิถีสู่ความยั่งยืน. กรุงเทพฯ: หน่วยวิเคราะห์เศรษฐกิจฐานราก ส่วนเศรษฐกิจฐานราก ศูนย์วิจัยธนาคารออมสิน.
สำนักงบประมาณของรัฐสภา. (2564). ข้อเสนอแนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวเมืองรองเพื่อกระจายรายได้จากการท่องเที่ยว. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
สำนักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2561). แผนปฏิบัติการขับเคลื่อนพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างยั่งยืนและสร้างสรรค์ พ.ศ. 2561-2565. สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2565 จาก https://secretary.mots.go.th/news_view.php?nid=1481.
สุนิษา กลิ่นขจร. (2561). การพัฒนารูปแบบการจัดการท่องเที่ยววิถีถิ่น วิถีไทยเพื่อสร้างอัตลักษณ์ใหม่ของเส้นทางการท่องเที่ยวเมืองร้อยเกาะ (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพื้นฐานทางการศึกษา). มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.
สุมาวลี จินดาพล. (2563). ถอดบทเรียนสามทศวรรษการบริหารจัดการท่องเที่ยว “บ้านนาต้นจั่น”. วารสารวิชาการ ศิลปะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 11(1), 180-194.
เสาวรจนีย์ เสาเกลียว, ศรีปริญญา ธูปกระจ่าง และเสาวภาคย์ กระจ่างยุทธ. (2565). การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์เพื่อเพิ่มเสน่ห์วิถีชุมชน จังหวัดปทุมธานี. วารสารรัชต์ภาคย์, 16(48), 263-282.
อรศรี งามวิทยาพงศ์. (2549). กระบวนการเรียนรู้ในสังคมไทยและการเปลี่ยนแปลงจากยุคชุมชนถึงยุคพัฒนาความทันสมัย. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยการจัดการทางสังคม.
Choibamroong, T. (2011). A Stakeholder Approach for Sustainable Community-based Rural Tourism Development in Thailand. In E. Laws (Eds.). Tourism Destination Governance: Practice, Theory and Issues (pp. 173-186). Oxfordshire: CAB International.
Komppula, R. (2011). Customer value based experience design in tourism University of Eastern Finland. Retrieved November 24, 2020, from https://matkailu.luc.fi/loader.aspx?id=e6f8bae0-ff62-4425-8a85-891ac5b05207.
Pine, B. J. II., & Gilmore, J. H. (1998). Welcome to the Experience Economy. Harvard Business Review, 76(4), 96-105.
Sheth, J. N., Newman, B. I. & Gross, B. L. (1991). Why We Buy What We Buy: A Theory of Consumption Values. Journal of Business Research, 22(2), 159-170.
