การกลายเป็นสรรพสิ่ง: วิญญาณนิยมและมุมมองนิยม ในภาพยนตร์สารคดีเชิงสังเกตการณ์ หมอนรถไฟ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
หมอนรถไฟ (Railway Sleepers) (2016) เป็นภาพยนตร์สารคดีเชิงสังเกตการณ์ (observational documentary) โดยสมพจน์ ชิตเกษรพงศ์ ที่บันทึกภาพชีวิตประจำวันของผู้โดยสาร พนักงานและทิวทัศน์ตามเส้นทางรถไฟทั่วประเทศไทยผ่านการถ่ายทำนานถึงแปดปี ภาพยนตร์สะท้อนบริบทสังคมไทยร่วมสมัยผ่านความหลากหลายของผู้คน ทั้งเพศ วัย เชื้อชาติ ศาสนา และฐานะทางสังคม รวมถึงภาพของสัตว์และสิ่งของต่างๆ ที่ล้วนปรากฏอยู่ทั้งในและนอกตัวรถไฟ สารคดีเรื่องนี้สะท้อนมุมมองแบบหลังมนุษยนิยม (post-humanism) ที่ไม่เพียงนำเสนอโลกจากมุมมองของมนุษย์เท่านั้น แต่ยังเปิดมุมมองใหม่ให้ผู้ชมสัมผัสประสบการณ์เสมือน ‘กลายเป็น’ รถไฟหรือสิ่งอื่น
งานศึกษานี้มุ่งสำรวจภาพยนตร์ในแง่ของวิญญาณนิยม (animism) และมุมมองนิยม (perspectivism) ผ่านการวิเคราะห์วิธีการที่ หมอนรถไฟ นำผู้ชมเข้าสู่ประสบการณ์การรับรู้ในมุมมองที่ต่างจากการเป็นตัวเอง โดยการทำให้ผู้ชมเชื่อมโยงกับสรรพสิ่งที่รายล้อมรอบตัว สารคดีนี้ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางที่พาผู้ชม ‘กลายไปเป็น’ สิ่งอื่น ซึ่งเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับการดำรงอยู่ ความสัมพันธ์ระหว่างสรรพสิ่งและธรรมชาติของโลก เมื่อผู้ชมเปลี่ยนมุมมอง การมองเห็นและการเข้าใจโลกก็เปลี่ยนแปลงไปด้วย กล่าวคือผู้ชมไม่ได้เป็นเพียงผู้โดยสารที่ดูจากภายนอก แต่สัมผัสโลกจาก ‘เรือนร่าง’ ของรถไฟ ประสบการณ์การ ‘กลายไปเป็น’ นี้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในการรับรู้ ความสำนึกรู้และความเข้าใจในชีวิตและโลกผ่านสายตาที่ต่างออกไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
เก่งกิจ กิติเรียงลาภ. (2562). Perspective ภววิทยาแบบมุมมองนิยมและความเป็นซับเจค. อิลลูมิเนชันส์ เอดิชันส์.
เก่งกิจ กิติเรียงลาภ. (2563). OOO เบื้องต้นสำหรับอ่านจบได้ใน 1 ชั่วโมง. อิลลูมิเนชันส์ เอดิชันส์.
คนมองหนัง. (2560, 26 มกราคม). คิดนู่นคิดนี่ไปเรื่อยเกี่ยวกับหนังสารคดี “หมอนรถไฟ” (สมพจน์ ชิตเกษรพงศ์). คนมองหนัง. https://konmongnangetc.com/2017/01/26
ไทยรัฐออนไลน์. (2556, 23 พฤศจิกายน). ดูหนัง ดูละคร แล้วย้อนดูตัว. ไทยรัฐออนไลน์. https://www.thairath.co.th/news/politic/384061
ธนพล น้อยชูชื่น. (2560, 20 เมษายน). หมอนรถไฟ Railway Sleepers: 8 ปีเพื่อสารคดีสำรวจชีวิตคนไทยบนรถไฟที่หัวถึงหมอนจริงๆ. Beartai Buzz. https://www.beartai.com/buzz/movie/162490
ปวรพล รุ่งรจนา. (2564, 16 มีนาคม). หมอนรถไฟ (Railway Sleepers): ตีตั๋วขึ้นรถไฟสายยาวที่สำรวจรากเหง้าของสังคมไทย. a day Magazine. https://adaymagazine.com/movie-35
Bittencourt, E. (2018). Railway Sleepers. Reverse Shot. https://www.reverseshot.org/features/2412/railway_sleepers
Bryant, L. R. (2011). The democracy of objects. Open Humanities Press, http://openhumanitiespress.org/books/download/Bryant_2011_Democracy-of-Objects.pdf
Bulgakowa, O. (2008). The ear against the eye: Vertov's symphony. Kieler Beiträge zur Filmmusikforschung, 2, 142-158.
Castro, T. (2016). An animistic history of the camera: Filmic forms and machinic subjectivity. Paris: Université Sorbonne Nouvelle-Paris 3, 247-255.
Chateau, D. (Ed.). (2011). Subjectivity: Filmic representation and the spectator’s experience. Amsterdam University Press.
Descola, P. (2013). Beyond nature and culture. University of Chicago Press.
Epstein, J. (1924). De quelques conditions de la photogénie. In Id., Écrits sur le Cinéma, Volume 1 (p. 140). Seghers.
Epstein, J. (1946). L’Intelligence d’une machine. In Id., Écrits sur le cinema, Volume 1 (p. 310). Seghers.
Epstein, J. (1955). Esprit de cinema. In Id., Écrits sur le cinema, Volume 1 (p. 13). Seghers.
Gell, A. (1998). Art and agency: An anthropological theory. Oxford University Press.
Godfrey, N. (2017). Railway Sleepers. 4:3. https://fourthreefilm.com/2017/08/railway-Sleepers
Grønstad, A., & Vågnes, Ø. (2006). What do pictures want?. Interview with W. J. T. Mitchell. Center for Visual Studies. http://www.visual-studies.com/interviews/mitchell.html
Grusin, R. (Ed.). (2015). The nonhuman turn. University of Minnesota Press.
Harvey, G. (2005). Animism: Respecting the living world. Columbia University Press.
Haught, J. F. (1990). What is religion? An introduction. Paulist Press.
Ingold, T. (2000). The perception of the environment: Essays on livelihood, dwelling and skill. Routledge.
Kara, S., Thain, A. (2015). Sonic ethnographies: Leviathan and new materialisms in documentary, In H. Rogers (Ed.), Music and Sound in Documentary Film (p. 189). Routledge.
Kotzathanasis, P. (2020). Railway Sleepers. Asian Movie Pulse. https://asianmoviepulse.com/2020/07/film-review-railway-sleepers-2016-by-sompot-chidgasompongse
Latour, B. (1993). We have never been modern. Harvard University Press.
Marin, L. (1993). Des pouvoirs de l’image: Gloses. Editions du Seuil.
Nichols, B. (2001). Introduction to documentary. Indiana University Press.
PatSonic. (2560, 22 เมษายน). รีวิวหนัง Railway Sleepers หมอนรถไฟ สารคดีนี้ต้องมีหมอน. PatSocic. https://www.patsonic.com/movie/review-railway-sleepers
Rust, S., Monani, S., & Cubitt, S. (Eds.). (2012). Ecocinema theory and practice. Routledge.
SCHLENDERN. (2560, 2 พฤษภาคม). “หมอนรถไฟ” สร้างชาติและพื้นที่กับผู้คนบนรถไฟ. Minimore. https://minimore.com/b/iNhHG/4
Sobchack, V. (1982). Towards inhabited space: The semiotic structure of camera movement in cinema. Semiotica, 41(1-4), 317-335.
Sonne. (2560, 18 มีนาคม). ภาษาภาพหมอนรถไฟ. Visuelle Anthropologie, Blogazine ประชาไท. https://blogazine.pub/blogs/visuelle/post/5971
Tylor, E. B. (1871). Primitive culture. Cambridge University Press.
Vertov, D. (1984). Kino-eye: The writings of Dziga Vertov. University of California Press.
Viveiros de Castro, E. (1998). Cosmological deixis and amerinidan perspectivism. Journal of the Royal Anthropological Institute, 4(2), 469-488.
