การสร้างสรรค์เดี่ยวฆ้องวงใหญ่ “เพลงเดี่ยวคู่ วิเวกเวหา-สาลิกาชมเดือน สามชั้น”

บทคัดย่อ

          การวิจัยครั้งนี้มุ่งต่อยอดและพัฒนาองค์ความรู้จากงานวิจัยเรื่อง องค์ความรู้ศิลปินดนตรีไทย: ผู้ช่วยศาสตราจารย์สงบศึก ธรรมวิหาร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทและสร้างสรรค์เพลงวิเวกเวหาและเพลงสาลิกาชมเดือน สามชั้น เป็นเพลงเดี่ยวฆ้องวงใหญ่ในลักษณะ “เพลงเดี่ยวคู่” ตลอดจนบันทึกเป็นโน้ตและสื่อสารสนเทศ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและวิจัยสร้างสรรค์ ประกอบด้วยการศึกษาเอกสารวิชาการ การสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ การสร้างสรรค์เพลงเดี่ยว การบันทึกโน้ตและสื่อสารสนเทศ
การวิเคราะห์ผลงานสร้างสรรค์และการเผยแพร่สื่อสารสนเทศต่อสาธารณะ (สื่อออนไลน์)

          ผลการวิจัยพบว่าเพลงวิเวกเวหาและเพลงสาลิกาชมเดือน สามชั้น ไม่ทราบนามผู้แต่ง สันนิษฐานว่าประพันธ์ขึ้นช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยตั้งชื่อให้คล้องจองกัน โครงสร้างเพลงมีท่อนเดียว 4 จังหวะ หน้าทับปรบไก่ ทำนองไพเราะเยือกเย็น ลีลาสำนวนเรียบๆ แบบโบราณ ทำนองอยู่ในทางนอก (รมฟxลทx) และทางใน (ลทดxมฟx) บางช่วงมีการเปลี่ยนบันไดเสียงกะทันหัน สังคีตลักษณ์ คือ กขกค // และ กขคข // ตามลำดับ

          การสร้างสรรค์ทางเดี่ยวมีความสอดคล้องและเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบกับแนวคิดและทฤษฎีที่ใช้ประพันธ์ในลักษณะ “เพลงเดี่ยวคู่” ลีลาทางเดี่ยวส่วนใหญ่ยึดทำนองหลัก บันไดเสียงและแปรทำนองหลักเป็นทางเดี่ยวอย่างชัดเจน เที่ยวแรกประหนึ่งทางหวาน เที่ยวกลับทางเก็บ ลีลาเน้นทักษะการสร้างความคมชัดของเสียงฆ้อง ความแม่นยำและความคล่องแคล่วมือซ้ายขวาของผู้บรรเลง โดยเฉพาะทางเดี่ยวเที่ยวกลับ เพลงวิเวกเวหาเน้นทักษะในการใช้มือขวาและเพลงสาลิกาชมเดือนเน้นทักษะในการใช้มือซ้าย อัตลักษณ์คือมีบางประโยคหยุดบรรเลงขณะที่มีการดำเนินจังหวะฉิ่งและจังหวะหน้าทับ มีกลวิธีพิเศษ “การตีไล่เสียงต่อเนื่องอย่างรวดเร็ว” ซึ่งพบได้น้อยในทางเดี่ยวสำนวนอื่น

          การสร้างสรรค์เดี่ยวฆ้องวงใหญ่ครั้งนี้เป็นการเพิ่มเติมและขยายขอบเขตเดี่ยวฆ้องวงใหญ่ให้กว้างขวางยิ่งขึ้นและแสดงถึงความสามารถในการประพันธ์ทางเดี่ยวฆ้องวงใหญ่ของผู้วิจัย ทั้งยังเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์ สืบสานและต่อยอดองค์ความรู้ในวัฒนธรรมดนตรีไทยอันเป็นสมบัติทางศิลปวัฒนธรรมอันดีงามของชาติให้มีความยั่งยืนและรุ่งโรจน์สืบไป